Польские глаголы

Четыре спряжения

по-польски: koniugacja · czas teraźniejszy

Тип определяется парой форм «я» и «ты»: -ę/-esz, -ę/-isz, -am/-asz, -em/-esz. Знаешь пару - знаешь всю парадигму.

Одной формы «ты» не хватает. I и IV спряжения дают одинаковое -esz: piszesz и jesz. Различает их «я»: piszę против jem. Поэтому смотреть надо на пару. «Я» кончается на -ę у I и II, на -am у III (это большая продуктивная группа, а не исключения) и на -em у IV - там закрытый список из пяти глаголов.

Сводка окончаний

	I-ę / -esz	II-ę / -isz	III-am / -asz	IV-em / -esz
ja	-ę	-ę	-am	-em
ty	-esz	-isz / -ysz	-asz	-esz
on / ona	-e	-i / -y	-a	-e
my	-emy	-imy / -ymy	-amy	-emy
wy	-ecie	-icie / -ycie	-acie	-ecie
oni / one	-ą	-ą	-ają / -adzą	-eją / -edzą

Как определить спряжение по инфинитиву

I Односложные на -ić/-yć/-uć (pić, żyć, czuć) и всё приставочное от них: wypić → wypiję, umyć → umyję, zabić → zabiję · всё на -ąć / -nąć · всё на -c (móc, piec, biec) · согласный + ć (nieść, wieźć, iść) · большинство на -ować и часть на -ywać / -iwać · часть глаголов на -ać (pisać, brać, jechać, płakać).

II Двусложные и длиннее на -ić / -yć (mówić, robić, tańczyć, uczyć), но не приставочные от односложных: wypić и umyć остаются в I · многие на -eć (widzieć, siedzieć, myśleć, słyszeć).

III Большинство глаголов на -ać: czytać, mieszkać, czekać, kochać, pytać, słuchać, śpiewać, oglądać, pamiętać, sprzątać, zaczynać, wracać.

IV wiedzieć · jeść · umieć · rozumieć · śmieć - и всё, что от них: powiedzieć, opowiedzieć, zjeść, zrozumieć.

Приём для -ać и -eć. Переведи глагол на русский и поставь в форму «ты». Слышишь -ае- (читаешь) → III: czytasz. Слышишь -и- (стоишь) → II: stoisz. Слышишь -е- (пишешь) → I: piszesz. Работает только на похожих словах.

Правило бабочки

В настоящем времени у глагола максимум две основы. Маленькое крыло - ja и oni, большое - ty, on, my, wy. Знаешь по одному слову из каждого крыла - достроишь всю таблицу. Прошедшее и будущее строятся отдельно, а być вне схемы: jestem идёт с большим крылом, są остаётся в малом.

глагол	малое крыло · ja, oni	большое крыло · ty, on, my, wy
nieść	niosę · niosą	niesiesz · niesie · niesiemy · niesiecie
móc	mogę · mogą	możesz · może · możemy · możecie
brać	biorę · biorą	bierzesz · bierze · bierzemy · bierzecie
jechać	jadę · jadą	jedziesz · jedzie · jedziemy · jedziecie
prosić	proszę · proszą	prosisz · prosi · prosimy · prosicie
chodzić	chodzę · chodzą	chodzisz · chodzi · chodzimy · chodzicie

Спряжение I · -ę / -esz

Самая большая и самая пёстрая группа. Основа часто меняется - её надо запомнить, окончания всегда одни.

глагол	ja	ty	on / ona	my	wy	oni / one	основа
pisaćписать	piszę	piszesz	pisze	piszemy	piszecie	piszą	s → sz во всех формах
iśćидти	idę	idziesz	idzie	idziemy	idziecie	idą	d → dzi в большом крыле
jechaćехать	jadę	jedziesz	jedzie	jedziemy	jedziecie	jadą	ja/oni - jad-, остальные - jedzi-
mócмочь	mogę	możesz	może	możemy	możecie	mogą	g → ż в большом крыле
braćбрать	biorę	bierzesz	bierze	bierzemy	bierzecie	biorą	bior- / bierz-
nieśćнести	niosę	niesiesz	niesie	niesiemy	niesiecie	niosą	nios- / niesi-
chciećхотеть	chcę	chcesz	chce	chcemy	chcecie	chcą	основа не меняется
pićпить	piję	pijesz	pije	pijemy	pijecie	piją	так же: żyć, myć, bić - вставка -j-
czućчувствовать	czuję	czujesz	czuje	czujemy	czujecie	czują	так же: psuć, kłuć
pracowaćработать	pracuję	pracujesz	pracuje	pracujemy	pracujecie	pracują	-ować → -uj-
dawaćдавать	daję	dajesz	daje	dajemy	dajecie	dają	-awać → -aj-: wstawać, sprzedawać
zamknąćзакрыть	zamknę	zamkniesz	zamknie	zamkniemy	zamkniecie	zamkną	совершенный вид → это будущее время
wziąćвзять	wezmę	weźmiesz	weźmie	weźmiemy	weźmiecie	wezmą	полностью нерегулярный

Спряжение II · -ę / -isz · -ysz

Второй по величине тип. Чередование в основе - только в формах ja и oni.

глагол	ja	ty	on / ona	my	wy	oni / one	основа
mówićговорить	mówię	mówisz	mówi	mówimy	mówicie	mówią	основа ровная
robićделать	robię	robisz	robi	robimy	robicie	robią
lubićлюбить; lubię coś - мне что-то нравится	lubię	lubisz	lubi	lubimy	lubicie	lubią
prosićпросить	proszę	prosisz	prosi	prosimy	prosicie	proszą	si → sz только в ja / oni
wozićвозить	wożę	wozisz	wozi	wozimy	wozicie	wożą	zi → ż только в ja / oni
płacićплатить	płacę	płacisz	płaci	płacimy	płacicie	płacą	ci → c только в ja / oni
chodzićходить	chodzę	chodzisz	chodzi	chodzimy	chodzicie	chodzą	dzi → dz только в ja / oni
jeździćездить	jeżdżę	jeździsz	jeździ	jeździmy	jeździcie	jeżdżą	ździ → żdż
widziećвидеть	widzę	widzisz	widzi	widzimy	widzicie	widzą	-eć, но спряжение II
słyszećслышать	słyszę	słyszysz	słyszy	słyszymy	słyszycie	słyszą	после ш/ж/cz/rz пишется -ysz, не -isz
tańczyćтанцевать	tańczę	tańczysz	tańczy	tańczymy	tańczycie	tańczą
musiećбыть должным	muszę	musisz	musi	musimy	musicie	muszą	si → sz в ja / oni
spaćспать	śpię	śpisz	śpi	śpimy	śpicie	śpią	-ać, но спряжение II; s → ś
staćстоять	stoję	stoisz	stoi	stoimy	stoicie	stoją	так же: bać się - boję się, boisz się

Спряжение III · -am / -asz

Самый лёгкий тип: основа никогда не меняется, окончания прозрачные.

глагол	ja	ty	on / ona	my	wy	oni / one	основа
miećиметь	mam	masz	ma	mamy	macie	mają	нерегулярный инфинитив, регулярное спряжение
czytaćчитать	czytam	czytasz	czyta	czytamy	czytacie	czytają
mieszkaćжить, проживать	mieszkam	mieszkasz	mieszka	mieszkamy	mieszkacie	mieszkają
znaćзнать (кого/что)	znam	znasz	zna	znamy	znacie	znają	не путать с wiedzieć
czekaćждать	czekam	czekasz	czeka	czekamy	czekacie	czekają	czekać na kogo? na co?
graćиграть	gram	grasz	gra	gramy	gracie	grają	grać w piłkę / grać na gitarze
daćдать	dam	dasz	da	damy	dacie	dadzą	единственное исключение: oni dadzą, не «dają»

Спряжение IV · -em / -esz

Закрытый список глаголов и их приставочных производных. Учится списком.

глагол	ja	ty	on / ona	my	wy	oni / one	основа
wiedziećзнать, że… (с придаточным)	wiem	wiesz	wie	wiemy	wiecie	wiedzą	oni wiedzą - не «wieją»
jeśćесть, кушать	jem	jesz	je	jemy	jecie	jedzą	oni jedzą
rozumiećпонимать	rozumiem	rozumiesz	rozumie	rozumiemy	rozumiecie	rozumieją	oni rozumieją
umiećуметь	umiem	umiesz	umie	umiemy	umiecie	umieją	oni umieją
śmiećсметь, осмеливаться	śmiem	śmiesz	śmie	śmiemy	śmiecie	śmieją	Jak śmiesz! - не путать со śmiać się: śmieję się
powiedziećсказать	powiem	powiesz	powie	powiemy	powiecie	powiedzą	совершенный вид → будущее время

-ować и часть глаголов на -ywać / -iwać → -uj-

У большинства глаголов на -ować и у части глаголов на -ywać / -iwać отбрасываем окончание, ставим -uj-, дальше окончания I спряжения.

pracowaćработать	ja	ty	on / ona	my	wy	oni / one
	pracuję	pracujesz	pracuje	pracujemy	pracujecie	pracują

kupować → kupuję · studiować → studiuję · gotować → gotuję · dziękować → dziękuję · fotografować → fotografuję · wychowywać → wychowuję · pokazywać → pokazuję · zapisywać → zapisuję

Не все глаголы с похожим окончанием идут по этой модели: bywać → bywam, zdobywać → zdobywam, przeżywać → przeżywam. chować → chowam, chowasz тоже относится к III спряжению.

В -owywać отбрасывается только -ywać, -ow- остаётся. przygotow|ywać → przygotow|uj|emy. Если потерять слог, получится форма совершенного глагола, то есть будущее время: przygotować → przygotujemy - «приготовим», а не «готовим». Так же rozczarowywać → rozczarowuję, но rozczarować → rozczaruję; doładowywać → doładowuję, но doładować → doładuję. Проверка: форма от несовершенного глагола длиннее, чем от совершенного.

-uję и -uje - разные лица. ja parkuję, но on parkuje; ja kupuję, но ona kupuje. Без хвостика у ę форма читается как 3-е лицо.

Глаголы на -nąć

Настоящее (или простое будущее, если вид совершенный) - по I спряжению: zamknę, zamkniesz, zamknie, zamkniemy, zamkniecie, zamkną.

тип	прошедшее	пример
-ną- остаётся (ą → ę)	zamknął / zamknęła	zamknąć, ciągnąć, krzyknąć, zniknąć
-ną- выпадает	rósł / rosła / rośli	rosnąć, marznąć
две формы	niknął = nikł	niknąć, więdnąć

Вид не предсказывает форму: ciągnąć несовершенный, но ciągnął; zniknąć совершенный, но zniknął. Форму прошедшего времени у таких глаголов нужно запоминать вместе с инфинитивом.

Чередования в основе

было	стало	где
s → sz	pisać → piszę, piszesz	I
k → cz	płakać → płaczę · piec → pieczesz	I
g → ż	móc → możesz · strzec → strzeżesz	I
r → rz	brać → bierzesz · prać → pierzesz	I
t → cz	szeptać → szepczę	I
d → dzi	jechać → jedziesz · iść → idziesz	I
si → sz	prosić → proszę · musieć → muszę	II
zi → ż	wozić → wożę · grozić → grożę	II
ci → c	płacić → płacę · wrócić → wrócę	II
dzi → dz	chodzić → chodzę · widzieć → widzę	II
ździ → żdż	jeździć → jeżdżę	II
ści → szcz	czyścić → czyszczę	II

Важно. Таблица показывает частые модели, а не одно правило для всех спряжений. У многих глаголов II спряжения чередование видно в ja и oni: proszę / proszą, но prosisz, prosi, prosimy, prosicie. У глаголов I спряжения распределение другое: piszę, piszesz, piszą; jadę, jedziesz, jadą. Учи форму ja, форму ty и форму oni как модель конкретного глагола.

być - отдельная песня

byćбыть	ja	ty	on / ona	my	wy	oni / one
настоящее	jestem	jesteś	jest	jesteśmy	jesteście	są
будущее	będę	będziesz	będzie	będziemy	będziecie	będą

Модальные

muszę (должен) · mogę (могу) · chcę (хочу) · umiem (умею) · potrafię (в состоянии)

trzeba, można, wolno, warto, należy - безличные, лица не имеют: trzeba iść, można wejść, nie wolno palić. Прошедшее - с było: trzeba było iść.

powinienem / powinnam - «следует, надо бы». Не спрягается ни по одному из четырёх типов: форма зависит от рода, как в прошедшем времени. Полная парадигма и разбор musieć / powinien / trzeba - во вкладке «Наклонения».

znać или wiedzieć. Критерий не «объект или факт», а конструкция. znać + существительное, называющее конкретный объект, в Bierniku - даже если это информация: Znam pana Kowalskiego · Znam polski · Znam adres · Znam odpowiedź. Под отрицанием этот Biernik, как обычно, уходит в Dopełniacz: Nie znam drogi, nie znam adresu. wiedzieć - с придаточным (że, gdzie, kiedy, czy) или с o + Miejscownik: Wiem, że przyjdzie · Nie wiem, gdzie on jest · Wiem o tym. Сказать wiem adres нельзя - объект назван, значит znać.

Стык: to, coś, nic, wszystko. Эти местоимения формально стоят на месте прямого дополнения, но идут с wiedzieć: Wiem to · Nic nie wiem · Wiem wszystko · Skąd to wiesz? Они не называют объект, а заменяют придаточное - «знаю то, что…». Проверка на границе: Znam tę odpowiedź (ответ назван) - znać; Wiem to (отсылка вместо называния) - wiedzieć.

Времена и вид

по-польски: czasy i aspekt

Времён три, но выбор формы начинается с вида глагола. Сначала вид - потом время.

Главное правило. У совершенного вида нет настоящего времени. zrobię - это «сделаю», а не «делаю». Настоящее возможно только у несовершенного: robię.

Как образуется вид

по-польски: aspekt dokonany i niedokonany

Список пар ниже проще запоминать, если видеть механизм. Но приставка или суффикс не гарантируют нужную пару: значение и вид всегда проверяй по словарю.

способ	что делает	примеры
приставка	несовершенный → совершенный	robić → zrobić · pisać → napisać · czytać → przeczytać · jeść → zjeść · pić → wypić · dzwonić → zadzwonić
суффикс -ywa- · -iwa- · -owa- · -a-	совершенный → вторичный несовершенный	dać → dawać · kupić → kupować · otworzyć → otwierać · zamknąć → zamykać · pokazać → pokazywać · zapisać → zapisywać
чередование в корне	пара без приставки	zacząć → zaczynać · wrócić → wracać · spotkać → spotykać · rzucić → rzucać
разные слова	супплетивы, учить парой	brać → wziąć · mówić → powiedzieć · widzieć → zobaczyć · oglądać → obejrzeć · kłaść → położyć

Приставка меняет не только вид. pisać → napisać - тот же смысл, только законченный. Но pisać → podpisać (подписать), przepisać (переписать), zapisać (записать), wypisać (выписать) - это уже другие глаголы. «Чистая» приставка, которая меняет только вид, у каждого глагола своя, и её учат вместе со словом.

Цепочка работает в обе стороны. pisać (несов.) → podpisać (сов., новое значение) → podpisywać (несов. от нового значения). Приставка даёт совершенный вид, суффикс возвращает несовершенный. Так устроена почти вся глагольная лексика: czytać → przeczytać, но czytać → odczytać → odczytywać.

Вид не генерируется механически

Запоминай не приставку, а цепочку. Сначала проверь словарную пару: czytać → przeczytać. Если приставка создаёт новое значение, это уже новое слово: pisać → podpisać. Для такого совершенного глагола при необходимости учи и вторичный несовершенный: podpisać → podpisywać. В записи слова полезно держать сразу три пометы: значение, вид и управление.

Вид: пары глаголов

несовершенный	совершенный	перевод
robić	zrobić	делать
pisać	napisać	писать
czytać	przeczytać	читать
jeść	zjeść	есть
pić	wypić	пить
kupować	kupić	покупать
dawać	dać	давать
brać	wziąć	брать
mówić	powiedzieć	говорить
widzieć	zobaczyć	видеть
oglądać	obejrzeć	смотреть
iść	pójść	идти
wracać	wrócić	возвращаться
zaczynać	zacząć	начинать
kończyć	skończyć	заканчивать
otwierać	otworzyć	открывать
zamykać	zamknąć	закрывать
spotykać się	spotkać się	встречаться
sprzedawać	sprzedać	продавать
dzwonić	zadzwonić	звонить
pytać	zapytać	спрашивать
uczyć się	nauczyć się	учить(ся)
pamiętać	zapamiętać	помнить / запомнить

Сидеть, садиться, сесть - три глагола, как и в русском. Состояние и смена положения - разные слова: siedzieć (сидеть), siadać (садиться, несов.), usiąść (сесть, сов.). Siedzę przy stole - уже сижу. Codziennie siadam przy stole o ósmej - сажусь каждый день. Usiadłem przy stole - сел. Так же устроены leżeć - kłaść się / położyć się и stać - wstawać / wstać.

Как выбрать вид

Образовать пару - полдела. Дальше каждый раз надо решать, какую половину брать. Русская интуиция здесь часто помогает, но пары и управление лучше сверять, особенно у приставочных глаголов.

что говорим	вид	пример
процесс, «был этим занят»	несов.	Wczoraj czytałem tę książkę.
результат достигнут	сов.	Wczoraj przeczytałem tę książkę.
регулярно, повторяется	несов.	Codziennie robię zakupy.
один раз, целиком	сов.	Dziś zrobiłem zakupy.
фон, на котором что-то случилось	несов.	Kiedy czytałem, zadzwonił telefon.
само событие на фоне	сов.	Kiedy czytałem, zadzwonił telefon.
после chcieć, musieć - процесс	несов.	Chcę czytać. · Muszę robić to codziennie.
после chcieć, musieć - результат	сов.	Chcę przeczytać. · Muszę zrobić to dziś.
сколько длилось	несов.	Czytałem przez godzinę.
за какой срок уложился	сов.	Przeczytałem to w godzinę.
отрицание общего факта	несов.	Nie czytałem tej książki.
приказ	сов.	Zrób to!
запрет	несов.	Nie rób tego!

слова-маркеры	какие
несовершенный тянут	zawsze · często · zwykle · codziennie · długo · przez godzinę · ciągle
совершенный тянут	nagle · wreszcie · w końcu · od razu · nareszcie · w godzinę
тянут в обе стороны	już · nigdy: Już to zrobiłem - сов., Już czytam - несов., Nigdy tego nie zrobiłem - сов.

Единственная настоящая ловушка - настоящее время. Русское «я делаю» нельзя перевести совершенным: zrobię значит «сделаю». Если действие происходит сейчас, вид только несовершенный, без вариантов: robię, czytam, piszę.

przez godzinę и w godzinę - не одно и то же. Czytałem przez godzinę - час читал, дочитал или нет, неизвестно. Przeczytałem to w godzinę - уложился за час и закончил. В русском это тоже две разные конструкции: «читал час» и «прочитал за час». Различие несёт предлог: przez + Biernik - сколько длилось, w + Biernik - за какой срок уложился, а вид просто согласуется. Подробнее - «Отрезки времени» во вкладке «Числительные».

Сетка: какой вид в каком времени

	несовершенный	совершенный
прошедшее	robiłem	zrobiłem
настоящее	robię	нет
будущее	będę robić / robił	zrobię

Прошедшее время

по-польски: czas przeszły

Основа: инфинитив минус -ć, дальше -ł- и окончание рода и лица. В единственном числе род есть и в русском («я делал / делала»), польская особенность - родовые формы ещё и в 1-м и 2-м лице множественного: robiliśmy / robiłyśmy, robiliście / robiłyście.

лицо	м. род	ж. род	ср. род
ja	robiłem	robiłam	-
ty	robiłeś	robiłaś	-
on / ona / ono	robił	robiła	robiło
my	robiliśmy	robiłyśmy	-
wy	robiliście	robiłyście	-
oni / one	robili	robiły	-

Множественное различает только два рода: мужско-личный (есть хоть один мужчина) - robili, и всё остальное - robiły.

Перед i пишется l, а не ł. В мужско-личной форме основа меняется: był → byli · planował → planowali · robił → robili. У глаголов на -eć меняется ещё и гласная: miał → mieli · widział → widzieli. Во всех остальных формах ł остаётся: byłam, planowały, zorganizowałyśmy. Сочетания łi в польских словах не бывает.

Чередования в прошедшем

часть глаголов на -eć	e → a	musieć → musiał, musiała, но musieli
инфинитив на -ąć	ą → ę	zacząć → zaczął, но zaczęła, zaczęli
основа на -o-	o → ó	móc → mógł, nieść → niósł (но mogła, niosła)

Нерегулярные в прошедшем

глагол	ja	on · ona	oni · one
iść	szedłem / szłam	szedł · szła	szli · szły	полностью другая основа
jeść	jadłem / jadłam	jadł · jadła	jedli · jadły	a → e только в мужско-личном
móc	mogłem / mogłam	mógł · mogła	mogli · mogły	mógł - с ó
mieć	miałem / miałam	miał · miała	mieli · miały	-eć → -ał, но -eli
musieć	musiałem / musiałam	musiał · musiała	musieli · musiały	то же правило
chcieć	chciałem / chciałam	chciał · chciała	chcieli · chciały	то же правило
wziąć	wziąłem / wzięłam	wziął · wzięła	wzięli · wzięły	муж. ед.: wziąłem, wziąłeś, wziął; жен., ср. и мн. имеют основу wzię-
zacząć	zacząłem / zaczęłam	zaczął · zaczęła	zaczęli · zaczęły	муж. ед.: zacząłem, zacząłeś, zaczął; жен., ср. и мн. имеют основу zaczę-
znaleźć	znalazłem / znalazłam	znalazł · znalazła	znaleźli · znalazły
nieść	niosłem / niosłam	niósł · niosła	nieśli · niosły	niósł - с ó
usiąść	usiadłem / usiadłam	usiadł · usiadła	usiedli · usiadły
być	byłem / byłam	był · była	byli · były	опора для всего остального

Подвижные окончания. -m, -ś, -śmy, -ście могут присоединяться к другому слову: my to zrobiliśmy = myśmy to zrobili. В вопросе то же самое: Gdzie byłeś? - нейтрально, Gdzieś ty był? - окончание переехало на вопросительное слово, так говорят в разговоре. И ударение: во всех формах 1-го и 2-го лица множественного оно уходит на третий слог от конца - BY-li-śmy, ro-BI-li-śmy, czy-TA-li-ście. В разговоре его часто выравнивают по предпоследнему слогу, но норма такая.

Будущее: совершенный вид → простое

по-польски: czas przyszły prosty

Совершенный глагол спрягается как настоящее время, а значит будущее.

zrobię, zrobisz, zrobi, zrobimy, zrobicie, zrobią · napiszę · kupię · powiem · pójdę · zjem · wrócę

Будущее: несовершенный вид → составное

по-польски: czas przyszły złożony

będę + инфинитив или + форма на -ł. Смысл одинаковый.

лицо	+ инфинитив	+ форма на -ł (м. / ж.)
ja	będę czytać	będę czytał / czytała
ty	będziesz czytać	będziesz czytał / czytała
on / ona	będzie czytać	będzie czytał / czytała
my	będziemy czytać	będziemy czytali / czytały
wy	będziecie czytać	będziecie czytali / czytały
oni / one	będą czytać	będą czytali / czytały

Три ловушки. 1) Никогда będę być - просто będę. 2) Никогда będę zrobić и będę zrobił: совершенный zrobić образует простое будущее zrobię. 3) Модальные почти всегда идут в форме на -ł: będę mógł, będę musiała, będzie chciał.

Слова-подсказки

wczoraj · przedwczoraj · w zeszłym tygodniu · rok temu - прошедшее
teraz · zawsze · codziennie · zwykle - настоящее
jutro · pojutrze · za godzinę · w przyszłym roku - будущее

Наклонения

по-польски: tryby

Повелительное - приказ и просьба. Условное - вежливость и «бы». Отдельно - powinien: «следует», ни то и ни другое.

Повелительное: как образуется

по-польски: tryb rozkazujący

I и II спряжение - берём форму ty и отбрасываем окончание. III и IV - берём форму oni и отбрасываем -ą. Дальше + -my для «мы» и + -cie для «вы».

глагол	от чего	ty	my	wy	on / ona / oni / one
pisać	ty piszesz	pisz!	piszmy!	piszcie!	niech pisze! / niech piszą!	I спр.: берём форму ty, убираем окончание
mówić	ty mówisz	mów!	mówmy!	mówcie!	niech mówi! / niech mówią!	II спр.: то же самое
robić	ty robisz	rób!	róbmy!	róbcie!	niech robi! / niech robią!	o → ó в закрытом слоге
czytać	oni czytają	czytaj!	czytajmy!	czytajcie!	niech czyta! / niech czytają!	III спр.: берём форму oni, убираем -ą
jeść	oni jedzą	jedz!	jedzmy!	jedzcie!	niech je! / niech jedzą!	IV спр.: от oni
prosić	ty prosisz	proś!	prośmy!	proście!	niech prosi! / niech proszą!	si → ś на конце
wozić	ty wozisz	woź!	woźmy!	woźcie!	niech wozi! / niech wożą!	zi → ź
spać	ty śpisz	śpij!	śpijmy!	śpijcie!	niech śpi! / niech śpią!	непроизносимая основа → -ij
zapomnieć	ty zapomnisz	zapomnij!	zapomnijmy!	zapomnijcie!	niech zapomni! / niech zapomną!	то же -ij
być	-	bądź!	bądźmy!	bądźcie!	niech będzie! / niech będą!	от будущего времени
mieć	ty masz	miej!	miejmy!	miejcie!	niech ma! / niech mają!	нерегулярный
wziąć	ty weźmiesz	weź!	weźmy!	weźcie!	niech weźmie! / niech wezmą!	нерегулярный
iść	ty idziesz	idź!	idźmy!	idźcie!	niech idzie! / niech idą!
pomóc	ty pomożesz	pomóż!	pomóżmy!	pomóżcie!	niech pomoże! / niech pomogą!
dawać	ty dajesz	dawaj!	dawajmy!	dawajcie!	niech daje! / niech dają!	основа инфинитива dawa- + -j; не путай с dać → daj
dać	ty dasz	daj!	dajmy!	dajcie!	niech da! / niech dadzą!	нерегулярный
powiedzieć	oni powiedzą	powiedz!	powiedzmy!	powiedzcie!	niech powie! / niech powiedzą!

Смягчение на конце. si → ś, zi → ź, ci → ć, dzi → dź, ni → ń: prosić → proś, wozić → woź, chodzić → chodź, zaprosić → zaproś. Если основа не выговаривается - добавляем -ij / -yj: spać → śpij, zapomnieć → zapomnij, zamknąć → zamknij, trzeć → trzyj. Отдельно: otworzyć → otwórz, pomóc → pomóż - здесь o → ó.

Повелительное по лицам

Лицо в скобках задания сразу говорит, какая нужна конструкция. Своя форма повелительного есть только у ty, my, wy. Для всех остальных лиц берут niech и обычную форму глагола.

лицо	конструкция	пример
ty	сама форма повелительного	Przeczytaj umowę. · Przyjdź na czas.
my	форма ty + -my	Wyłączmy telefony. · Bądźmy uprzejmi.
wy	форма ty + -cie	Sprawdźcie dane. · Umówcie się z szefem.
on / ona	niech + форма on: настоящее у несов., простое будущее у сов.	Niech przygotuje prezentację. · Niech wyśle dokumenty.
oni / one	niech + форма oni	Niech zadzwonią do mnie. · Niech poczekają.
pan / pani / państwo	niech + pan / pani / państwo + форма on / oni	Niech pan usiądzie. · Niech państwo wejdą.
ja	niech + форма ja, редко: «дай-ка я»	Niech pomyślę. · Niech zobaczę.

Откуда niech. Это частица «пусть», из старого глагола niechać «оставить, позволить»: его повелительное niechaj! сократилось до niech. Родня - белорусское няхай / хай и украинское нехай. Полное niechaj живёт в торжественной речи, а в разговоре - формулы Niech żyje! · Niech będzie («ладно, пусть так»).

nie - перед глаголом, się - после. Nie denerwuj się. · Nie spóźniajcie się. · Umówcie się. Форму строят как обычно: spóźniają → spóźniaj → spóźniajcie. Вид при отрицании обычно несовершенный, об этом ниже.

Формы с niech. Для 3-го лица берём обычную форму глагола: niech czyta / niech czytają, niech zrobi / niech zrobią. Так же строится официальное обращение: Niech pan czyta. Niech państwo czytają.

Вежливость вместо приказа

Proszę usiąść.	proszę + инфинитив - нейтральная официальная просьба
Niech pan/pani usiądzie.	стандартная официальная форма, но прямее первой
Czy mógłby pan / mogłaby pani usiąść?	условное - более мягкая официальная просьба
Usiądź, proszę.	прямая просьба к собеседнику на «ты»

Отрицание обычно меняет вид. Приказ - совершенный, запрет - несовершенный: Zrób to! → Nie rób tego! · Kup to! → Nie kupuj tego! · Powiedz! → Nie mów! Это правило по умолчанию, а не жёсткое.

Когда правило не работает. Совершенный вид в запрете живой - он предупреждает о конкретном нежелательном исходе: Nie zapomnij! · Nie spóźnij się! · Nie zgub kluczy! Сравни: Nie jedz ciasta («не ешь торт» - вообще не трогай) и Nie zjedz całego ciasta («не съешь весь торт» - предупреждение о результате). И наоборот, несовершенный в обычном приказе совершенно нормален: Czytaj! · Czekaj! · Mów głośniej!

Условное наклонение

по-польски: tryb przypuszczający

Форма прошедшего времени + -by + окончание лица. Род сохраняется.

лицо	окончание	chcieć - м. род	chcieć - ж. род
ja	-bym	chciałbym	chciałabym
ty	-byś	chciałbyś	chciałabyś
on / ona	-by	chciałby	chciałaby
my	-byśmy	chcielibyśmy	chciałybyśmy
wy	-byście	chcielibyście	chciałybyście
oni / one	-by	chcieliby	chciałyby

Куда прилипает -by

Chciałbym kawę.	слитно с глаголом - база
Gdybym miał czas…	слитно в самостоятельных словах: gdyby, żeby, aby, choćby, czyżby
Ja bym tego nie zrobił.	раздельно после местоимения
Chętnie bym pojechał.	раздельно после наречия
Należałoby zadzwonić.	безличная форма

Условие целиком. Gdyby + условное, to + условное: Gdybym miał czas, poszedłbym z tobą. Оба глагола в условном. Русское «бы» тоже стоит в обеих частях («если бы у меня было время, я бы пошёл»), но оно неизменяемо, а польская -by спрягается по лицам: gdybym, gdybyś, gdybyśmy.

Окончание лица ставится один раз

Когда -by стоит отдельно от глагола (gdyby, żeby, aby или bym после местоимения и наречия), окончание лица уходит вместе с ним. Глагол остаётся голой формой на -ł, -ła, -li, -ły, как в 3-м лице прошедшего. Род и число он при этом сохраняет: gdybym miała, żebyście przyszły.

ошибка	верно	где окончание
Gdybym miałem czas	Gdybym miał czas	gdybym
Ja bym to zrobiłem	Ja bym to zrobił	bym
Na pewno bym nie zwlekałem	Na pewno bym nie zwlekał	bym
Chcę, żebyś przyszedłeś	Chcę, żebyś przyszedł	żebyś
Gdybyśmy się nie przygotowaliśmy	Gdybyśmy się nie przygotowali	gdybyśmy

Проверка. Посчитай окончания лица в конструкции: оно должно быть ровно одно. Если оно уже есть в gdyby-, żeby- или bym, глагол без него. В слитной форме оно в конце самого глагола: zrobiłbym, poszlibyśmy.

Собрать форму за три шага. 1. Кто действует в этой части предложения? Отсюда окончание: -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście, -by. 2. Возьми прошедшее 3-го лица нужного рода и числа, без -m, -ś, -śmy: zabrała, znaleźli, mogli. 3. Склей: zabrała + by, znaleźli + byście, mogli + by. Нерегулярное прошедшее переходит как есть: wziął → wziąłby, wzięła → wzięłaby, mógł → mógłby. Если в ответе -liśmy без by, это прошедшее время: Gdyby pogoda była lepsza, wyruszyliśmy → wyruszylibyśmy.

Лицо берут из подлежащего, а не из образца. Чаще всего оно одно в обеих частях: Gdybyście mieli mapę, znaleźlibyście szlak. Gdyby ona wiedziała, zabrałaby kije, а не zabrałabym. Вид тоже не меняется: условное строят от того глагола, который дан. nie marzłbym (от marznąć) и nie zmarzłbym (от zmarznąć) - формы двух разных глаголов.

żeby + форма на -ł

После глаголов желания, просьбы и совета (chcieć, prosić, polecić, radzić, zależeć na tym) при разных подлежащих нужно żeby + окончание лица + форма на -ł. По-русски так же: «хочу, чтобы ты пришёл», только русское «бы» не спрягается, а польское да.

пример	перевод	кто действует
Chcę, żebyś przyszedł.	Хочу, чтобы ты пришёл.	ty: żebyś
Mama prosi, żebyśmy wrócili przed dziesiątą.	Мама просит, чтобы мы вернулись до десяти.	my: żebyśmy, мужско-личное -li
Poleciłem im, żeby zabrali ciepłe ubrania.	Я посоветовал им взять тёплую одежду.	oni: żeby без окончания, мужско-личное -li
Proszę, żeby pan zaczekał.	Прошу вас подождать.	pan - 3-е лицо: żeby без окончания
Zależy mi na tym, żebyście zdążyli.	Мне важно, чтобы вы успели.	wy: żebyście

Подлежащее одно - инфинитив. Chcę przyjść, а не Chcę, żebym przyszedł. То же с целью: Uczę się, żeby zdać egzamin (сдаю я сам), но Tłumaczę powoli, żebyś zrozumiał (понимаешь ты).

Ударение в условном. Оно тоже сдвигается: ZRO-bił-bym, ro-BI-li-by - третий слог от конца, ro-BI-li-by-śmy, ro-BI-li-by-ście - четвёртый.

Рабочие вежливые заготовки: Chciałbym / Chciałabym… · Czy mógłbym prosić o…? · Czy mogłaby pani powtórzyć? · Wolałbym nie.

powinien - «следует»

По форме это прилагательное с приросшими личными окончаниями, по функции - модальный глагол. Инфинитива нет, будущего времени нет, спряжения нет - есть только эта таблица.

лицо	м. род	ж. род
ja	powinienem	powinnam
ty	powinieneś	powinnaś
on / ona / ono	powinien	powinna · powinno
my	powinniśmy	powinnyśmy
wy	powinniście	powinnyście
oni / one	powinni	powinny

Род обязателен, как в прошедшем времени. Мужчина говорит powinienem, женщина - powinnam. И ударение то же, что в прошедшем времени: po-WIN-ni-śmy, po-WIN-ni-ście - третий слог от конца.

powinien в прошедшем

Добавляется był / była / byli - «следовало сделать». Обычно из контекста понятно, что сделано не было, хотя буквально форма говорит только о том, что было бы правильно. Для однозначной передачи прошлого используют связку, особенно в письменной речи; в разговоре прошлый смысл часто выражает одна форма настоящего вместе с контекстом.

powinienem był zadzwonić	мне следовало позвонить
powinnam była wiedzieć	мне следовало знать
powinien był przyjść	ему следовало прийти
powinni byli zapytać	им следовало спросить

musieć · powinien · trzeba: что выбрать

форма	значение	чем отличается
muszę iść	должен, обязан	внешняя необходимость, выбора нет
powinienem iść	следует, надо бы	совет и моральный долг - выбор остаётся
to musi być prawda	должно быть, наверняка	вывод, а не обязанность: Musi być zmęczony.
pociąg powinien przyjechać o ósmej	должен, по идее	ожидание, а не долг: Powinno być gotowe.
trzeba iść	надо	безлично, лица нет вообще
mam iść	мне велено идти	чужое распоряжение: Mam to zrobić do piątku.
nie muszę iść	не обязан	необходимости нет - но можно
nie mogę iść	не могу	нет возможности
nie wolno iść	нельзя	прямой запрет

Отрицание разводит смыслы. Nie muszę - «не обязан, но могу», nie mogę - «не могу», nie wolno - «нельзя, запрещено». Русское «не должен» покрывает все три сразу, поэтому выбирать приходится заново каждый раз.

Причастия, пассив, отглагольные существительные

по-польски: imiesłowy · strona bierna · rzeczowniki odczasownikowe

Пласт письменного польского: объявления, инструкции, документы, urząd. В живой речи всё это заменяется придаточными с który и kiedy - но читать без этого не получится.

Действительное причастие: -ący

по-польски: imiesłów przymiotnikowy czynny

Только от несовершенного вида. Берём форму oni и добавляем -cy. Склоняется как прилагательное.

глагол	от чего	причастие	перевод
czytać	oni czytają	czytający / czytająca / czytające	читающий
pracować	oni pracują	pracujący	работающий
spać	oni śpią	śpiący	спящий
iść	oni idą	idący	идущий
palić	oni palą	palący	курящий
mieszkać	oni mieszkają	mieszkający	проживающий

Kobieta czytająca gazetę siedzi przy oknie. = Kobieta, która czyta gazetę, siedzi przy oknie. - «женщина, читающая газету, сидит у окна». Придаточное с która отделяется запятыми с двух сторон, причастный оборот - нет. В разговоре чаще звучит второй вариант, но в объявлениях и документах причастие обычно: osoby mieszkające w Polsce.

Страдательное причастие: -ny / -ony / -ty

по-польски: imiesłów przymiotnikowy bierny

Только от переходных глаголов, то есть таких, от которых возможна пассивная конструкция: szukać książki → książka jest szukana, używać telefonu → telefon jest używany. От korzystać z, opiekować się, iść его нет: форм korzystany, zaopiekowany не существует.

тип	примеры
-ać → -any	przeczytać → przeczytany · napisać → napisany · sprzedać → sprzedany
-ić / -yć → -ony, с тем же чередованием, что в 1-м лице	zrobić → zrobiony · kupić → kupiony · zaprosić → zaproszony · zapłacić → zapłacony
-eć → -any / -iany	widzieć → widziany · słyszeć → słyszany
-ąć / -nąć → -ęty	zamknąć → zamknięty · wziąć → wzięty · zająć → zajęty · zacząć → zaczęty
односложный корень на гласный → -ty	umyć → umyty · pić → pity · zabić → zabity · nakryć → nakryty
нерегулярное	otworzyć → otwarty

Это самые частые слова на дверях и табличках:

Zamknięte	закрыто
Otwarte	открыто
Zajęte	занято
Zarezerwowane	забронировано
Sprzedane	продано
dla palących	для курящих

Деепричастия: -ąc и -wszy / -łszy

по-польски: imiesłów przysłówkowy współczesny · uprzedni

тип	когда	образование	пример
współczesny · -ąc	одновременно, только несов. вид; у być - от будущего będą, не от są	oni czytają → czytając · oni będą → będąc	Idąc do pracy, słucham muzyki. · Czekając na autobus, czytam.
uprzedni · -wszy / -łszy	раньше главного действия, только сов. вид	zrobić → zrobiwszy · przyjść → przyszedłszy	Zrobiwszy zakupy, wróciłem do domu.

Два ограничения. 1) Субъект деепричастия и главного глагола - один и тот же человек: Idąc do pracy, zgubiłem telefon - шёл и потерял один и тот же «я». 2) Форма на -wszy / -łszy - книжная; в разговоре вместо Zrobiwszy zakupy… скажут Kiedy zrobiłem zakupy…

Страдательный залог: zostać / być + причастие

по-польски: strona bierna

Причастие согласуется с подлежащим в роде и числе. Исполнитель - через przez + Biernik: zbudowany przez znaną firmę.

конструкция	смысл	примеры
zostać + причастие	событие, совершенный вид	Dom został zbudowany w 1900 roku. · Zostałem zaproszony na ślub. · Bilet został kupiony online.
być + причастие	состояние или регулярность	Sklep jest otwarty od dziewiątej. · Obiad jest już zrobiony. · Faktury są wystawiane co miesiąc.

Три способа сказать «построили дом». Zbudowano dom - безличное, кто - неизвестно и неважно (вкладка «Безличные»). Dom został zbudowany - пассив, дом в центре внимания. Firma zbudowała dom - обычный актив. Урядовый и газетный текст живёт первыми двумя.

Отглагольные существительные: -anie / -enie / -cie

по-польски: rzeczownik odczasownikowy

Средний род, склоняются как mieszkanie. Дополнение уходит в Dopełniacz: palenie papierosów, mycie rąk. Отрицание пишется слитно: niepalenie.

тип	примеры
-ać → -anie	czytać → czytanie · pisać → pisanie · parkować → parkowanie · sprzątać → sprzątanie
-ić / -yć / -eć → -enie	palić → palenie · mówić → mówienie · myśleć → myślenie · uczyć się → uczenie się
-ąć и корни на гласный → -cie	zamknąć → zamknięcie · myć → mycie · żyć → życie · wziąć → wzięcie
нерегулярное	otworzyć → otwarcie

Язык вывесок и запретов:

Zakaz palenia	курить запрещено
Zakaz parkowania	парковка запрещена
Godziny otwarcia	часы работы
Do wynajęcia	сдаётся
Mycie rąk obowiązkowe	мытьё рук обязательно
Uwaga, malowanie!	осторожно, идёт покраска

Управление

по-польски: rekcja

Самая частая ошибка русскоязычных - не окончание, а падеж после слова. У глаголов это заметно сразу, у прилагательных и существительных - нет, но механизм тот же. В таблице глаголов красным помечено то, где польский расходится с русским.

глагол	вопрос	требует	по-русски	пример
dziękować	komu? za co?	Celownik + za	благодарить кого	Dziękuję ci za pomoc.
pomagać	komu?	Celownik	помогать кому	Pomagam mamie.
dzwonić	do kogo?	do + Dopełniacz	звонить кому	Dzwonię do brata.
szukać	czego?	Dopełniacz	искать что	Szukam pracy.
słuchać	czego?	Dopełniacz	слушать что	Słucham muzyki.
uczyć się	czego?	Dopełniacz	учить что	Uczę się polskiego.
używać	czego?	Dopełniacz	пользоваться чем	Używam telefonu.
potrzebować	czego?	Dopełniacz	нуждаться в чём	Potrzebuję pomocy.
zapomnieć	czego? o czym?	Dopełniacz / o + Miejscownik	забыть что	Zapomniałem kluczy. · Zapomniałem o spotkaniu.
bać się	czego?	Dopełniacz	бояться чего	Boję się psów.
cieszyć się	z czego?	z + Dopełniacz	радоваться чему	Cieszę się z prezentu.
korzystać	z czego?	z + Dopełniacz	пользоваться чем	Korzystam z internetu.
śmiać się · żartować	z kogo? z czego?	z + Dopełniacz	смеяться над кем	Śmieję się z tego.
być dumnym	z kogo?	z + Dopełniacz	гордиться кем	Jestem z ciebie dumny.
składać się	z czego?	z + Dopełniacz	состоять из чего	Egzamin składa się z dwóch części.
chorować	na co?	na + Biernik	болеть чем	Choruję na grypę.
czekać	na kogo? na co?	na + Biernik	ждать кого	Czekam na autobus.
patrzeć	na co?	na + Biernik	смотреть на что	Patrzę na zdjęcie.
zapraszać	kogo? na co?	na + Biernik	приглашать на что	Zapraszam cię na kawę.
prosić	o co?	o + Biernik	просить о чём	Proszę o pomoc.
pytać	o co?	o + Biernik	спрашивать о чём	Pytam o cenę.
martwić się	o kogo?	o + Biernik	беспокоиться о ком	Martwię się o ciebie.
dbać	o co?	o + Biernik	заботиться о чём	Dbam o zdrowie.
interesować się	czym?	Narzędnik	интересоваться чем	Interesuję się muzyką.
zajmować się	czym?	Narzędnik	заниматься чем	Zajmuję się dziećmi.
opiekować się	kim?	Narzędnik	ухаживать за кем	Opiekuję się babcią.
rozmawiać	z kim? o czym?	z + Narzędnik	разговаривать с кем	Rozmawiam z szefem o pracy.
spotykać się	z kim?	z + Narzędnik	встречаться с кем	Spotykam się z przyjaciółmi.
tęsknić	za kim? za czym?	za + Narzędnik	скучать по кому	Tęsknię za domem.
zakochać się	w kim?	w + Miejscownik	влюбиться в кого	Zakochałem się w niej.
być podobnym	do kogo?	do + Dopełniacz	быть похожим на кого	Jestem podobny do ojca.
ożenić się	z kim?	z + Narzędnik	жениться на ком	Ożenił się z Anną.
wierzyć	w kogo? w co? komu?	w + Biernik / Celownik	верить во что	Wierzę w ciebie. · Wierzę ci.
gratulować	komu? czego?	Celownik + Dopełniacz	поздравлять с чем	Gratuluję ci sukcesu.
życzyć	komu? czego?	Celownik + Dopełniacz	желать чего	Życzę ci zdrowia.
grać	w co? na czym?	w + Biernik · na + Miejscownik	играть во что · на чём	Gram w piłkę. Gram na gitarze.
iść	po co?	po + Biernik	идти за чем	Idę po chleb.

Отрицание съедает Biernik. При nie прямое дополнение уходит в Dopełniacz: Mam czas → Nie mam czasu · Znam ją → Nie znam jej · Lubię kawę → Nie lubię kawy.

Перевёрнутые конструкции

Русское «я люблю» и польское smakuje mi описывают одно и то же, но подлежащее в них разное. В перевёрнутой конструкции подлежащим становится предмет, а человек уходит в Celownik или Biernik. Глагол согласуется с предметом: smakuje mi zupa, но smakują mi pierogi.

обычная	перевёрнутая	глагол	кто в каком падеже	заметка
Brat lubi zupę.	Bratu smakuje zupa.	smakować komuś	еда - Mianownik, человек - Celownik	о еде и напитках
Lubię ten film.	Podoba mi się ten film.	podobać się komuś	то, что нравится, - Mianownik, человек - Celownik	впечатление, часто первое; lubić - постоянная симпатия
Nie mam czasu.	Brakuje mi czasu.	brakować komuś czegoś	человек - Celownik, чего нет - Dopełniacz	глагол всегда в 3-м лице
Chcę spać.	Chce mi się spać.	chcieć się komuś	человек - Celownik + инфинитив	nie chce mi się - «лень»
Mam ból głowy.	Boli mnie głowa.	boleć kogoś	часть тела - Mianownik, человек - Biernik	boli mnie, boli go, bolą mnie nogi
Zdałem egzamin.	Udało mi się zdać egzamin.	udać się komuś	человек - Celownik + инфинитив	подчёркивает, что было непросто
To jest dla mnie ważne.	Zależy mi na tym.	zależeć komuś na czymś	человек - Celownik, na + Miejscownik	zależy mi na pracy, na tobie
To mnie zaciekawiło.	Zainteresowałem się tym.	zainteresować się czymś	обратно: человек - подлежащее, предмет - Narzędnik	interesuje mnie historia = interesuję się historią

Типичная ошибка - оставить подлежащее на месте. Mój brat smakuje zupę значит «мой брат вкусный». Правильно Mojemu bratu smakuje zupa: суп - подлежащее, брат - Celownik.

Перефразирование на экзамене

Задание «użyć wyrazu w nawiasie i przekształcić zdanie» оценивается целиком: одна неверная форма или лишнее слово - и балл за предложение потерян. Ошибки почти всегда сводятся к трём правилам.

1. Новое слово диктует конструкцию. Выясни его падеж, предлог и то, кто теперь подлежащее, и перестрой под него только нужное место. 2. Падеж меняет вся группа. nagłe ocieplenie → nagłym ociepleniem, tamtego niskiego stolika → tamtym niskim stoliku: проверь каждое прилагательное и местоимение. 3. Остальное переписывай дословно. Ничего не выбрасывай (bardzo dobrym pianistą → bardzo dobrze gra), не подменяй (tamtym, а не tym) и не добавляй лишних слов.

исходное	слово	результат	что меняется
Wujek jest dobrym pianistą.	gra na	Wujek dobrze gra na pianinie.	деятель → глагол, прилагательное → наречие
Muszę kupić chleb.	potrzebuję	Potrzebuję chleba.	potrzebować + Dopełniacz
Cieszy się, że dostała tort.	cieszy się z	Cieszy się z tortu.	придаточное → cieszyć się z + Dopełniacz
Postaw lampę obok stolika.	przy	Postaw lampę przy stoliku.	obok + Dopełniacz → przy + Miejscownik
Tomek nie pamiętał o spotkaniu.	zapomniał	Tomek zapomniał o spotkaniu.	отрицание уходит вместе с антонимом
Kasia nie lubi tłumów.	unika	Kasia unika tłumów.	unikać + Dopełniacz
Anna szuka nowej pracy.	interesuje się	Anna interesuje się nową pracą.	interesować się + Narzędnik

Глаголы движения: пара «однонаправленный / разнонаправленный»

по-польски: czasowniki ruchu

Первый глагол - движение в одну сторону в конкретный момент, второй - движение туда и обратно, вообще или по привычке. Ровно как русское «иду / хожу».

в одну сторону, сейчас	в разные стороны, вообще	перевод	пример
iść	chodzić	идти / ходить	Idę do sklepu. · Chodzę tam co dzień.
jechać	jeździć	ехать / ездить	Jadę do Krakowa. · Jeżdżę pociągiem.
biec	biegać	бежать / бегать	Biegnę na autobus. · Biegam rano.
lecieć	latać	лететь / летать	Lecę do Wilna. · Latam rzadko.
nieść	nosić	нести / носить	Niosę torbę. · Noszę okulary.
wieźć	wozić	везти / возить	Wiozę dzieci. · Wożę je do szkoły.
płynąć	pływać	плыть / плавать	Płynę do brzegu. · Pływam w basenie.

Приставки: общая система

по-польски: przedrostki

Приставка обычно сохраняет одно и то же общее направление значения. Выучив четырнадцать, читаешь незнакомый глагол по частям - но проверять по словарю всё равно приходится: приставочные глаголы быстро обрастают собственным смыслом. przypisać, odpisać, zapisać - три разных слова, а не три оттенка одного.

приставка	значение	движение	остальные глаголы
przy-	приближение, прибытие	przyjść · przyjechać	przynieść · przywieźć · przypisać
od-	удаление, обратное действие	odejść · odjechać	oddać · odpisać (ответить) · odłożyć
do-	достижение цели	dojść · dojechać	dodać · dopłacić · dokończyć
w-	внутрь	wejść · wjechać	włożyć · wpisać · wrzucić
wy-	наружу; до конца	wyjść · wyjechać	wyjąć · wypić · wypisać · wypełnić
prze-	сквозь, через; заново	przejść · przejechać	przeczytać · przepisać · przenieść
pod-	под; вплотную	podejść · podjechać	podpisać · podnieść · podać
ob- · o-	вокруг, кругом	obejść · objechać	opisać · obejrzeć · owinąć
roz- … się	в разные стороны	rozejść się · rozjechać się	rozłożyć · rozpakować · rozdać
za-	по пути, ненадолго; начало	zajść · zajechać	zapisać · zamknąć · zacząć
po-	начало движения; недолго	pójść · pojechać	poczytać · posiedzieć · pobiegać
z- · s-	вниз; до конца	zejść · zjechać	zrobić · zjeść · skończyć · spisać
na-	на поверхность; накопление	najechać	napisać · nalać · nasypać · najeść się
u-	отделение; завершение	ujść	uciec · ugotować · umyć · uszyć

Приставка задаёт вид - несовершенный берётся от многократного

Ключ ко всей системе движения. Приставка плюс однократный глагол (iść, jechać) даёт совершенный вид. Несовершенный к нему делается не от него самого, а от многократного (chodzić, jeździć) - с той же приставкой.

сов. от iść	несов. от chodzić	сов. от jechać	несов. от jeździć
przyjść	przychodzić	przyjechać	przyjeżdżać
wyjść	wychodzić	wyjechać	wyjeżdżać
wejść	wchodzić	wjechać	wjeżdżać
odejść	odchodzić	odjechać	odjeżdżać
dojść	dochodzić	dojechać	dojeżdżać
przejść	przechodzić	przejechać	przejeżdżać

Основа меняется предсказуемо. -jść → -chodzić, -jechać → -jeżdżać, -nieść → -nosić, -wieźć → -wozić, -lecieć → -latywać. Отсюда przyniosę / przynoszę, przywiozę / przywożę. Формы przyiść или przyjeżdżeć не существуют.

Зачем это нужно на практике. «Поезд отходит в пять» - настоящее время, а у совершенного вида его нет, значит несовершенный: Pociąg odjeżdża o piątej. Так же говорят о расписании и о запланированном будущем. «Поезд ушёл» - однократно и законченно: Pociąg odjechał. Оба слова от jechać, но берутся из разных половин пары.

iść с приставками: рабочие фразы

глагол	перевод	пример
pójść	пойти	Pójdę tam jutro.
przyjść	прийти	Przyszedł o piątej.
wyjść	выйти	Wyszła z domu.
wejść	войти	Wejdź, proszę!
przejść	перейти	Przejdź przez ulicę.
dojść	дойти	Jak dojść do dworca?
odejść	отойти, уйти	Odszedł od okna.
obejść	обойти	Obeszliśmy całe miasto.

Куда именно. do + Dopełniacz - в здание, город, страну: do sklepu, do Polski. na + Biernik - на мероприятие, открытое место, «в» для некоторых стран: na pocztę, na uniwersytet, na Węgry. w + Biernik - w góry. do - идти к человеку: idę do lekarza.

Управление прилагательных

Та же проблема, что у глаголов, только менее заметная: być оставляет прилагательное в именительном, но собственное управление прилагательного никуда не девается.

прилагательное	требует	по-русски	пример
dumny	z + Dopełniacz	гордиться кем	Jestem dumny z syna.
zadowolony	z + Dopełniacz	доволен чем	Jestem zadowolony z pracy.
zmęczony	Narzędnik	устал от чего	Jestem zmęczony pracą.
pewny / pewien	Dopełniacz	уверен в чём	Jestem pewien swojej racji. · pewny siebie
podobny	do + Dopełniacz	похож на кого	Jest podobny do ojca.
gotowy	na + Biernik · do + Dopełniacz	готов к чему	Gotowy na egzamin. · Gotowy do wyjścia.
zainteresowany	Narzędnik	заинтересован в чём	Jestem zainteresowany ofertą.
dobry · słaby	w + Miejscownik	силён, слаб в чём	Jestem dobry w matematyce.
bogaty	w + Biernik	богат чем	Sok bogaty w witaminy.
odpowiedzialny	za + Biernik	отвечает за что	Jestem odpowiedzialny za projekt.
wdzięczny	Celownik + za	благодарен кому за что	Jestem ci wdzięczny za pomoc.
zdolny	do + Dopełniacz	способен на что	Zdolny do wszystkiego.
chory	na + Biernik	болен чем	Jestem chory na grypę.
zły	na + Biernik	зол на кого	Jestem zły na siebie.
pełny / pełen	Dopełniacz	полон чего	Pokój pełen ludzi.
wolny	od + Dopełniacz	свободен от чего	Wolny od podatku.

Две вещи в одной фразе. Jestem dumny z syna: dumny - именительный, потому что после być; z syna - родительный, потому что этого требует само прилагательное. Правила не конфликтуют, они про разные слова.

Управление существительных

существительное	требует	пример
problem	z + Narzędnik	Mam problem z komputerem.
ochota	na + Biernik	Mam ochotę na kawę.
czas	na + Biernik	Nie mam czasu na to.
powód	do + Dopełniacz	Nie ma powodu do zmartwień.
prawo	do + Dopełniacz	Masz prawo do urlopu.
wpływ	na + Biernik	To ma wpływ na zdrowie.
zgoda	na + Biernik	Zgoda na przetwarzanie danych.
pomysł	na + Biernik	Mam pomysł na wakacje.
dostęp	do + Dopełniacz	dostęp do internetu
strach	przed + Narzędnik	strach przed lataniem
tęsknota	za + Narzędnik	tęsknota za domem
brak	Dopełniacz	brak czasu · z braku miejsca
okazja	do + Dopełniacz	okazja do świętowania

Управление часто наследуется от однокоренного глагола. tęsknić za czymś → tęsknota za czymś · wpływać na coś → wpływ na coś · zgadzać się na coś → zgoda na coś · interesować się czymś → zainteresowany czymś. Знаешь глагол - в большинстве случаев угадаешь и производное. Совпадает не всегда, но это лучшая догадка при отсутствии словаря.

Практика · 24 заданий · 26 пропусков

Спряжение в живых фразах

0 из 24 заданий

Поставь глагол в нужное лицо. Исходная форма всегда дана - проверяем форму, а не словарный запас.

1Выберите или впишите форму

Codziennie po polsku. (pisać, ja)

2Выберите или впишите форму

Co teraz ? (robić, ty)

3Выберите или впишите форму

Moi rodzice dużo . (pracować, oni)

4Выберите или впишите форму

My już w domu. (być)

5Выберите или впишите форму

Co wieczór razem kolację. (przygotowywać, my)

6Выберите или впишите форму

Teraz prezentację, a jutro ją pokażę. (ja)

7Выберите или впишите форму

Oni sami troje dzieci. (wychowywać)

8Выберите или впишите форму

Zawsze pod domem. (parkować, ja)

9Обычное утро

Rano , potem kawę i do pracy.

10Выберите или впишите форму

Ty często książki. (czytać)

11Выберите или впишите форму

Ona kawę rano. (pić)

12Выберите или впишите форму

My w centrum. (mieszkać)

13Выберите или впишите форму

Wy dziś długo. (pracować)

14Выберите или впишите форму

Oni na autobus. (czekać)

15Выберите или впишите форму

Ja obiad. (robić)

16Выберите или впишите форму

Ty po polsku? (rozumieć)

17Выберите или впишите форму

On w sklepie. (kupować)

18Выберите или впишите форму

My do kina. (iść)

19Выберите или впишите форму

Wy po kawę? (iść)

20Выберите или впишите форму

Oni to miasto bardzo dobrze. (znać)

21Выберите или впишите форму

Ja rano o siódmej. (wstawać)

22Выберите или впишите форму

Ty klucze? (mieć)

23Выберите или впишите форму

Ona do pracy autobusem. (jeździć)

24Выберите или впишите форму

My kolację razem. (jeść)

Практика · 20 заданий · 22 пропусков

Вчера, сегодня, завтра

0 из 20 заданий

Выбери время и вид по контексту. В прошедшем дополнительно следи за родом и числом.

1Выберите или впишите форму

Wczoraj Anna bilet. (kupić)

2Выберите или впишите форму

Wczoraj przez trzy godziny do Krakowa. (jechać, my · мужчины/смешанная группа)

3Выберите или впишите форму

Jutro ten raport. (napisać, ja)

4Выберите или впишите форму

Wieczorem książkę. (czytać, my)

5Три дня одного путешествия

Wczoraj do Gdańska. Dziś miasto, a jutro do domu.

6Выберите или впишите форму

Wczoraj ja w domu. (zostać, мужчина)

7Выберите или впишите форму

Wczoraj Ewa film. (oglądać)

8Выберите или впишите форму

Wczoraj dzieci w parku. (bawić się)

9Выберите или впишите форму

Jutro zakupy. (zrobić, ja)

10Выберите или впишите форму

Jutro o tej porze w pociągu. (jechać, ja)

11Выберите или впишите форму

Teraz obiad. (gotować, my)

12Выберите или впишите форму

W zeszłym roku oni w Krakowie. (mieszkać)

13Выберите или впишите форму

Za godzinę pociąg . (odjechać)

14Выберите или впишите форму

Kiedy byłem dzieckiem, często na rowerze. (jeździć, мужчина)

15Выберите или впишите форму

Wieczorem ten film. (oglądać, ona)

16Выберите или впишите форму

Wczoraj my późno. (wrócić, женщины)

17Выберите или впишите форму

Dziś rano już śniadanie. (zjeść, ja, мужчина)

18Выберите или впишите форму

Jutro oni nowy projekt. (zacząć)

19Выберите или впишите форму

Teraz nie czasu. (mieć, ja)

20Выберите или впишите форму

Przez cały dzień raport. (pisać, ona)

Практика · 38 заданий · 40 пропусков

Просьба, совет и условие

0 из 38 заданий

Отработай повелительное и условное наклонение, а также формы powinien.

1Выберите или впишите форму

okno, proszę. (otworzyć, ty)

2Выберите или впишите форму

Nie tego teraz! (robić, ty)

3Выберите или впишите форму

poprosić o kawę. (chcieć, ja · мужчина)

4Выберите или впишите форму

Anna wcześniej wyjść. (powinien)

5Условный план

Gdybym więcej czasu, w góry i tam na tydzień.

6Выберите или впишите форму

jutro o dziewiątej. (przyjść, ty)

7Выберите или впишите форму

jeszcze raz adres. (sprawdzić, ty)

8Выберите или впишите форму

cierpliwi! (być, wy)

9Выберите или впишите форму

szefowi raport do piątku. (wysłać, on)

10Выберите или впишите форму

na nas przed kinem. (poczekać, oni)

11Выберите или впишите форму

Ola ma gorączkę. w domu. (zostać, ona)

12Выберите или впишите форму

tutaj. (usiąść, pan)

13Выберите или впишите форму

przed egzaminem! (nie - stresować się, wy)

14Выберите или впишите форму

, wszystko będzie dobrze. (nie - martwić się, ty)

15Выберите или впишите форму

Gdyby pogoda była lepsza, w góry o świcie. (wyruszyć, my · мужчины)

16Выберите или впишите форму

Gdybyśmy wyszli wcześniej, na pociąg. (zdążyć, my · мужчины)

17Выберите или впишите форму

Gdybyście mieli mapę, szlak szybciej. (znaleźć, wy · мужчины)

18Выберите или впишите форму

Gdyby Ola wiedziała o deszczu, parasol. (wziąć, ona)

19Выберите или впишите форму

Gdybym miała pieniądze, nowy rower. (kupić, ja · женщина)

20Выберите или впишите форму

Gdyby mieli czas, nam pomóc. (móc, oni)

21Выберите или впишите форму

Czy mi pan pomóc? (móc, pan)

22Выберите или впишите форму

Gdybym zabrał cieplejsze buty, nie w nocy. (marznąć, ja · мужчина)

23Выберите или впишите форму

Jutro mamy pociąg o szóstej, wcześnie! (wstać, ty)

24Выберите или впишите форму

tutaj! (przyjść, ty)

25Выберите или впишите форму

Nie tak głośno! (mówić, ty)

26Выберите или впишите форму

mi adres. (podać, pan - через proszę)

27Выберите или впишите форму

Gdybym miała czas, więcej. (czytać, женщина)

28Выберите или впишите форму

Ona była wcześniej zadzwonić. (powinien)

29Выберите или впишите форму

My wcześniej wyjść. (powinien, мужчины/смешанная группа)

30Выберите или впишите форму

Niech pani spokojnie. (usiąść)

31Выберите или впишите форму

ostrożnie! (jechać, ty)

32Выберите или впишите форму

tego bez pytania. (brać, ty)

33Выберите или впишите форму

Ja na twoim miejscu z lekarzem. (porozmawiać, мужчина)

34Выберите или впишите форму

Dzieci już spać. (powinien)

35Выберите или впишите форму

dokument. (podpisać, pan - через proszę)

36Выберите или впишите форму

Gdybyśmy byli bogaci, dom. (kupić)

37Выберите или впишите форму

na mnie chwilę! (poczekać, ty)

38Выберите или впишите форму

Niech oni jutro. (zadzwonić)

Практика · 20 заданий · 22 пропусков

Формы письменного польского

0 из 20 заданий

Причастия, деепричастия, пассив и отглагольные существительные в типичных объявлениях и текстах.

1Выберите или впишите форму

Kobieta gazetę siedzi przy oknie. (czytać)

2Выберите или впишите форму

Drzwi są . (zamknąć)

3Выберите или впишите форму

do pracy, słucham podcastu. (iść)

4Выберите или впишите форму

Most został w 2020 roku. (zbudować)

5Объявление в доме

Winda jest chwilowo . Osoby na wyższych piętrach prosimy o ze schodów.

6Выберите или впишите форму

List został . (wysłać)

7Выберите или впишите форму

Książka jest . (napisać)

8Выберите или впишите форму

kolację, poszliśmy na spacer. (zjeść)

9Выберите или впишите форму

Chłopiec w ogrodzie to mój brat. (biegać)

10Выберите или впишите форму

Prosimy o nie w tym miejscu. (palić)

11Выберите или впишите форму

Dokumenty są już . (podpisać)

12Выберите или впишите форму

muzyki, sprzątam mieszkanie. (słuchać)

13Выберите или впишите форму

Dom został przez firmę. (sprzedać)

14Выберите или впишите форму

Osoba przy wejściu pomoże państwu. (stać)

15Выберите или впишите форму

Zakaz na trawnik. (wchodzić)

16Выберите или впишите форму

Okna są regularnie . (myć)

17Выберите или впишите форму

klucze, wyszedł z domu. (znaleźć)

18Выберите или впишите форму

Film przez znanego reżysera zdobył nagrodę. (nakręcić)

19Выберите или впишите форму

Dzieci na placu są bardzo głośne. (bawić się)

20Выберите или впишите форму

Dziękujemy za formularza. (wypełnić)

Практика · 30 заданий · 39 пропусков

Глагол выбирает падеж

0 из 30 заданий

Проверяем управление - одну из самых частых зон ошибок у русскоязычных.

1Выберите или впишите форму

Szukam swoich . (klucze)

2Выберите или впишите форму

Pomagam starszej . (sąsiadka)

3Выберите или впишите форму

Interesuję się polską . (historia)

4Выберите или впишите форму

Bardzo tęsknię za moją . (rodzina)

5Новый сотрудник

Marek uczy się , pomaga i często pyta kierownika o .

6Mój brat lubi zupę pomidorową. (smakuje)

smakuje .

7Lubię twoją nową fryzurę. (podoba się)

mi się .

8Nie mam czasu na sport. (brakuje)

Brakuje na sport.

9Mam ból głowy od rana. (boli)

Od rana boli .

10Zdałem egzamin, choć było trudno. (udało się)

Udało się egzamin, choć było trudno.

11Naukowców zaciekawiło nagłe ocieplenie klimatu. (zainteresowali się)

zainteresowali się klimatu.

12Lampę postaw obok tamtego niskiego stolika. (przy)

Lampę postaw przy .

13Dorotka cieszy się, że dostała tort. (cieszy się z)

Dorotka cieszy się z .

14Wujek jest bardzo dobrym pianistą. (gra na)

Wujek gra na .

15Na jutro muszę kupić świeży chleb. (potrzebuję)

Na jutro potrzebuję .

16Выберите или впишите форму

Boję się dużych . (pies)

17Выберите или впишите форму

Dziękuję za pomoc. (ty)

18Выберите или впишите форму

Czekamy na . (autobus)

19Выберите или впишите форму

Myślę o mojej . (przyszłość)

20Выберите или впишите форму

Ufam temu . (lekarz)

21Выберите или впишите форму

Proszę o szklankę . (woda)

22Выберите или впишите форму

Zależy mi na twojej . (opinia)

23Выберите или впишите форму

Używam tego codziennie. (program)

24Выберите или впишите форму

Rozmawiam z nowym . (sąsiad)

25Выберите или впишите форму

Pytam nauczyciela o . (zadanie)

26Выберите или впишите форму

Wierzę w twoje . (słowo)

27Выберите или впишите форму

Należy do mojej . (rodzina)

28Выберите или впишите форму

Marzę o podróży do . (Hiszpania)

29Выберите или впишите форму

Słuchamy nowej . (piosenka)

30Выберите или впишите форму

Zwracam się do z pytaniem. (pan)

Проверка без подсказок

Итоговый тест: польские глаголы

Двадцать пять заданий на формы, время, вид, наклонение и управление. Результат появится после общей проверки.

1Выберите или впишите форму

Co teraz ? (pisać, ty)

2Выберите или впишите форму

Oni codziennie o szóstej. (wstawać)

3Выберите или впишите форму

Wczoraj Maria obiad. (ugotować)

4Выберите или впишите форму

Jutro do ciebie. (zadzwonić, ja)

5Выберите или впишите форму

W weekend mieszkanie. (sprzątać, my)

6Выберите или впишите форму

chwilę! (czekać, ty)

7Выберите или впишите форму

Czy mi pan pomóc? (móc, условное)

8Выберите или впишите форму

Anna więcej odpoczywać. (powinien)

9Выберите или впишите форму

Mężczyzna przy drzwiach jest moim sąsiadem. (stać)

10Выберите или впишите форму

Dokument został . (podpisać)

11Выберите или впишите форму

Dziękuję pani za . (pomoc)

12Выберите или впишите форму

Maria boi się ciemnych . (piwnica)

13Выберите или впишите форму

Zwykle do pracy autobusem. (jeździć, ja)

14Выберите или впишите форму

Nie jego numeru telefonu.

15Выберите или впишите форму

Nie , czy on przyjdzie.

16Выберите или впишите форму

Wczoraj długo na ciebie. (czekać, ja, мужчина)

17Выберите или впишите форму

Jutro oni nową stronę. (uruchomić)

18Выберите или впишите форму

Nie tak szybko! (mówić, ty)

19Выберите или впишите форму

Gdybym miał więcej czasu, polskiego. (uczyć się)

20Выберите или впишите форму

Czy mi pani pomóc? (móc, условное)

21Выберите или впишите форму

List został rano. (wysłać)

22Выберите или впишите форму

muzyki, pracuję lepiej. (słuchać)

23Выберите или впишите форму

Ufam mojemu . (przyjaciel)

24Выберите или впишите форму

Myślimy o nowym . (projekt)

25Выберите или впишите форму

Codziennie kawę przed pracą. (pić, ja)

Тренажёр · время, лицо и род · глаголов в колоде: 100

Тренажёр глагольных форм

Задание называет глагол, время, лицо и род. Напишите нужную форму и нажмите Enter. Ошибки возвращаются в очередь и переживают перезагрузку страницы.

Время

Род

Тренажёр работает только со скриптами. Все формы, которые он спрашивает, разобраны выше в таблицах спряжений и времён.

Тренажёр · заданий: 65

Тренажёр управления

Впишите всё, чем управляет выделенное слово: и предлог, и форму. Слово в скобках дано в начальной форме, условие под предложением подсказывает смысл. Второй фильтр оставляет только те модели, где русский подсказывает неверно.

Тема

Отбор