Польские глаголы
Четыре спряжения
Тип определяется парой форм «я» и «ты»: -ę/-esz, -ę/-isz, -am/-asz, -em/-esz. Знаешь пару - знаешь всю парадигму.
Сводка окончаний
| I-ę / -esz | II-ę / -isz | III-am / -asz | IV-em / -esz | |
|---|---|---|---|---|
| ja | -ę | -ę | -am | -em |
| ty | -esz | -isz / -ysz | -asz | -esz |
| on / ona | -e | -i / -y | -a | -e |
| my | -emy | -imy / -ymy | -amy | -emy |
| wy | -ecie | -icie / -ycie | -acie | -ecie |
| oni / one | -ą | -ą | -ają / -adzą | -eją / -edzą |
Как определить спряжение по инфинитиву
I Односложные на -ić/-yć/-uć (pić, żyć, czuć) и всё приставочное от них: wypić → wypiję, umyć → umyję, zabić → zabiję · всё на -ąć / -nąć · всё на -c (móc, piec, biec) · согласный + ć (nieść, wieźć, iść) · большинство на -ować и часть на -ywać / -iwać · часть глаголов на -ać (pisać, brać, jechać, płakać).
II Двусложные и длиннее на -ić / -yć (mówić, robić, tańczyć, uczyć), но не приставочные от односложных: wypić и umyć остаются в I · многие на -eć (widzieć, siedzieć, myśleć, słyszeć).
III Большинство глаголов на -ać: czytać, mieszkać, czekać, kochać, pytać, słuchać, śpiewać, oglądać, pamiętać, sprzątać, zaczynać, wracać.
IV wiedzieć · jeść · umieć · rozumieć · śmieć - и всё, что от них: powiedzieć, opowiedzieć, zjeść, zrozumieć.
Правило бабочки
В настоящем времени у глагола максимум две основы. Маленькое крыло - ja и oni, большое - ty, on, my, wy. Знаешь по одному слову из каждого крыла - достроишь всю таблицу. Прошедшее и будущее строятся отдельно, а być вне схемы: jestem идёт с большим крылом, są остаётся в малом.
| глагол | малое крыло · ja, oni | большое крыло · ty, on, my, wy |
|---|---|---|
| nieść | niosę · niosą | niesiesz · niesie · niesiemy · niesiecie |
| móc | mogę · mogą | możesz · może · możemy · możecie |
| brać | biorę · biorą | bierzesz · bierze · bierzemy · bierzecie |
| jechać | jadę · jadą | jedziesz · jedzie · jedziemy · jedziecie |
| prosić | proszę · proszą | prosisz · prosi · prosimy · prosicie |
| chodzić | chodzę · chodzą | chodzisz · chodzi · chodzimy · chodzicie |
Спряжение I · -ę / -esz
Самая большая и самая пёстрая группа. Основа часто меняется - её надо запомнить, окончания всегда одни.
| глагол | ja | ty | on / ona | my | wy | oni / one | основа |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| pisaćписать | piszę | piszesz | pisze | piszemy | piszecie | piszą | s → sz во всех формах |
| iśćидти | idę | idziesz | idzie | idziemy | idziecie | idą | d → dzi в большом крыле |
| jechaćехать | jadę | jedziesz | jedzie | jedziemy | jedziecie | jadą | ja/oni - jad-, остальные - jedzi- |
| mócмочь | mogę | możesz | może | możemy | możecie | mogą | g → ż в большом крыле |
| braćбрать | biorę | bierzesz | bierze | bierzemy | bierzecie | biorą | bior- / bierz- |
| nieśćнести | niosę | niesiesz | niesie | niesiemy | niesiecie | niosą | nios- / niesi- |
| chciećхотеть | chcę | chcesz | chce | chcemy | chcecie | chcą | основа не меняется |
| pićпить | piję | pijesz | pije | pijemy | pijecie | piją | так же: żyć, myć, bić - вставка -j- |
| czućчувствовать | czuję | czujesz | czuje | czujemy | czujecie | czują | так же: psuć, kłuć |
| pracowaćработать | pracuję | pracujesz | pracuje | pracujemy | pracujecie | pracują | -ować → -uj- |
| dawaćдавать | daję | dajesz | daje | dajemy | dajecie | dają | -awać → -aj-: wstawać, sprzedawać |
| zamknąćзакрыть | zamknę | zamkniesz | zamknie | zamkniemy | zamkniecie | zamkną | совершенный вид → это будущее время |
| wziąćвзять | wezmę | weźmiesz | weźmie | weźmiemy | weźmiecie | wezmą | полностью нерегулярный |
Спряжение II · -ę / -isz · -ysz
Второй по величине тип. Чередование в основе - только в формах ja и oni.
| глагол | ja | ty | on / ona | my | wy | oni / one | основа |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| mówićговорить | mówię | mówisz | mówi | mówimy | mówicie | mówią | основа ровная |
| robićделать | robię | robisz | robi | robimy | robicie | robią | |
| lubićлюбить; lubię coś - мне что-то нравится | lubię | lubisz | lubi | lubimy | lubicie | lubią | |
| prosićпросить | proszę | prosisz | prosi | prosimy | prosicie | proszą | si → sz только в ja / oni |
| wozićвозить | wożę | wozisz | wozi | wozimy | wozicie | wożą | zi → ż только в ja / oni |
| płacićплатить | płacę | płacisz | płaci | płacimy | płacicie | płacą | ci → c только в ja / oni |
| chodzićходить | chodzę | chodzisz | chodzi | chodzimy | chodzicie | chodzą | dzi → dz только в ja / oni |
| jeździćездить | jeżdżę | jeździsz | jeździ | jeździmy | jeździcie | jeżdżą | ździ → żdż |
| widziećвидеть | widzę | widzisz | widzi | widzimy | widzicie | widzą | -eć, но спряжение II |
| słyszećслышать | słyszę | słyszysz | słyszy | słyszymy | słyszycie | słyszą | после ш/ж/cz/rz пишется -ysz, не -isz |
| tańczyćтанцевать | tańczę | tańczysz | tańczy | tańczymy | tańczycie | tańczą | |
| musiećбыть должным | muszę | musisz | musi | musimy | musicie | muszą | si → sz в ja / oni |
| spaćспать | śpię | śpisz | śpi | śpimy | śpicie | śpią | -ać, но спряжение II; s → ś |
| staćстоять | stoję | stoisz | stoi | stoimy | stoicie | stoją | так же: bać się - boję się, boisz się |
Спряжение III · -am / -asz
Самый лёгкий тип: основа никогда не меняется, окончания прозрачные.
| глагол | ja | ty | on / ona | my | wy | oni / one | основа |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| miećиметь | mam | masz | ma | mamy | macie | mają | нерегулярный инфинитив, регулярное спряжение |
| czytaćчитать | czytam | czytasz | czyta | czytamy | czytacie | czytają | |
| mieszkaćжить, проживать | mieszkam | mieszkasz | mieszka | mieszkamy | mieszkacie | mieszkają | |
| znaćзнать (кого/что) | znam | znasz | zna | znamy | znacie | znają | не путать с wiedzieć |
| czekaćждать | czekam | czekasz | czeka | czekamy | czekacie | czekają | czekać na kogo? na co? |
| graćиграть | gram | grasz | gra | gramy | gracie | grają | grać w piłkę / grać na gitarze |
| daćдать | dam | dasz | da | damy | dacie | dadzą | единственное исключение: oni dadzą, не «dają» |
Спряжение IV · -em / -esz
Закрытый список глаголов и их приставочных производных. Учится списком.
| глагол | ja | ty | on / ona | my | wy | oni / one | основа |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| wiedziećзнать, że… (с придаточным) | wiem | wiesz | wie | wiemy | wiecie | wiedzą | oni wiedzą - не «wieją» |
| jeśćесть, кушать | jem | jesz | je | jemy | jecie | jedzą | oni jedzą |
| rozumiećпонимать | rozumiem | rozumiesz | rozumie | rozumiemy | rozumiecie | rozumieją | oni rozumieją |
| umiećуметь | umiem | umiesz | umie | umiemy | umiecie | umieją | oni umieją |
| śmiećсметь, осмеливаться | śmiem | śmiesz | śmie | śmiemy | śmiecie | śmieją | Jak śmiesz! - не путать со śmiać się: śmieję się |
| powiedziećсказать | powiem | powiesz | powie | powiemy | powiecie | powiedzą | совершенный вид → будущее время |
-ować и часть глаголов на -ywać / -iwać → -uj-
У большинства глаголов на -ować и у части глаголов на -ywać / -iwać отбрасываем окончание, ставим -uj-, дальше окончания I спряжения.
| pracowaćработать | ja | ty | on / ona | my | wy | oni / one |
|---|---|---|---|---|---|---|
| pracuję | pracujesz | pracuje | pracujemy | pracujecie | pracują |
kupować → kupuję · studiować → studiuję · gotować → gotuję · dziękować → dziękuję · fotografować → fotografuję · wychowywać → wychowuję · pokazywać → pokazuję · zapisywać → zapisuję
Глаголы на -nąć
Настоящее (или простое будущее, если вид совершенный) - по I спряжению: zamknę, zamkniesz, zamknie, zamkniemy, zamkniecie, zamkną.
| тип | прошедшее | пример |
|---|---|---|
| -ną- остаётся (ą → ę) | zamknął / zamknęła | zamknąć, ciągnąć, krzyknąć, zniknąć |
| -ną- выпадает | rósł / rosła / rośli | rosnąć, marznąć |
| две формы | niknął = nikł | niknąć, więdnąć |
Вид не предсказывает форму: ciągnąć несовершенный, но ciągnął; zniknąć совершенный, но zniknął. Форму прошедшего времени у таких глаголов нужно запоминать вместе с инфинитивом.
Чередования в основе
| было | стало | где |
|---|---|---|
| s → sz | pisać → piszę, piszesz | I |
| k → cz | płakać → płaczę · piec → pieczesz | I |
| g → ż | móc → możesz · strzec → strzeżesz | I |
| r → rz | brać → bierzesz · prać → pierzesz | I |
| t → cz | szeptać → szepczę | I |
| d → dzi | jechać → jedziesz · iść → idziesz | I |
| si → sz | prosić → proszę · musieć → muszę | II |
| zi → ż | wozić → wożę · grozić → grożę | II |
| ci → c | płacić → płacę · wrócić → wrócę | II |
| dzi → dz | chodzić → chodzę · widzieć → widzę | II |
| ździ → żdż | jeździć → jeżdżę | II |
| ści → szcz | czyścić → czyszczę | II |
być - отдельная песня
| byćбыть | ja | ty | on / ona | my | wy | oni / one |
|---|---|---|---|---|---|---|
| настоящее | jestem | jesteś | jest | jesteśmy | jesteście | są |
| будущее | będę | będziesz | będzie | będziemy | będziecie | będą |
Модальные
muszę (должен) · mogę (могу) · chcę (хочу) · umiem (умею) · potrafię (в состоянии)
trzeba, można, wolno, warto, należy - безличные, лица не имеют: trzeba iść, można wejść, nie wolno palić. Прошедшее - с było: trzeba było iść.
powinienem / powinnam - «следует, надо бы». Не спрягается ни по одному из четырёх типов: форма зависит от рода, как в прошедшем времени. Полная парадигма и разбор musieć / powinien / trzeba - во вкладке «Наклонения».
Времена и вид
Времён три, но выбор формы начинается с вида глагола. Сначала вид - потом время.
Как образуется вид
Список пар ниже проще запоминать, если видеть механизм. Но приставка или суффикс не гарантируют нужную пару: значение и вид всегда проверяй по словарю.
| способ | что делает | примеры |
|---|---|---|
| приставка | несовершенный → совершенный | robić → zrobić · pisać → napisać · czytać → przeczytać · jeść → zjeść · pić → wypić · dzwonić → zadzwonić |
| суффикс -ywa- · -iwa- · -owa- · -a- | совершенный → вторичный несовершенный | dać → dawać · kupić → kupować · otworzyć → otwierać · zamknąć → zamykać · pokazać → pokazywać · zapisać → zapisywać |
| чередование в корне | пара без приставки | zacząć → zaczynać · wrócić → wracać · spotkać → spotykać · rzucić → rzucać |
| разные слова | супплетивы, учить парой | brać → wziąć · mówić → powiedzieć · widzieć → zobaczyć · oglądać → obejrzeć · kłaść → położyć |
Вид не генерируется механически
Вид: пары глаголов
| несовершенный | совершенный | перевод |
|---|---|---|
| robić | zrobić | делать |
| pisać | napisać | писать |
| czytać | przeczytać | читать |
| jeść | zjeść | есть |
| pić | wypić | пить |
| kupować | kupić | покупать |
| dawać | dać | давать |
| brać | wziąć | брать |
| mówić | powiedzieć | говорить |
| widzieć | zobaczyć | видеть |
| oglądać | obejrzeć | смотреть |
| iść | pójść | идти |
| wracać | wrócić | возвращаться |
| zaczynać | zacząć | начинать |
| kończyć | skończyć | заканчивать |
| otwierać | otworzyć | открывать |
| zamykać | zamknąć | закрывать |
| spotykać się | spotkać się | встречаться |
| sprzedawać | sprzedać | продавать |
| dzwonić | zadzwonić | звонить |
| pytać | zapytać | спрашивать |
| uczyć się | nauczyć się | учить(ся) |
| pamiętać | zapamiętać | помнить / запомнить |
Как выбрать вид
Образовать пару - полдела. Дальше каждый раз надо решать, какую половину брать. Русская интуиция здесь часто помогает, но пары и управление лучше сверять, особенно у приставочных глаголов.
| что говорим | вид | пример |
|---|---|---|
| процесс, «был этим занят» | несов. | Wczoraj czytałem tę książkę. |
| результат достигнут | сов. | Wczoraj przeczytałem tę książkę. |
| регулярно, повторяется | несов. | Codziennie robię zakupy. |
| один раз, целиком | сов. | Dziś zrobiłem zakupy. |
| фон, на котором что-то случилось | несов. | Kiedy czytałem, zadzwonił telefon. |
| само событие на фоне | сов. | Kiedy czytałem, zadzwonił telefon. |
| после chcieć, musieć - процесс | несов. | Chcę czytać. · Muszę robić to codziennie. |
| после chcieć, musieć - результат | сов. | Chcę przeczytać. · Muszę zrobić to dziś. |
| сколько длилось | несов. | Czytałem przez godzinę. |
| за какой срок уложился | сов. | Przeczytałem to w godzinę. |
| отрицание общего факта | несов. | Nie czytałem tej książki. |
| приказ | сов. | Zrób to! |
| запрет | несов. | Nie rób tego! |
| слова-маркеры | какие |
|---|---|
| несовершенный тянут | zawsze · często · zwykle · codziennie · długo · przez godzinę · ciągle |
| совершенный тянут | nagle · wreszcie · w końcu · od razu · nareszcie · w godzinę |
| тянут в обе стороны | już · nigdy: Już to zrobiłem - сов., Już czytam - несов., Nigdy tego nie zrobiłem - сов. |
Сетка: какой вид в каком времени
| несовершенный | совершенный | |
|---|---|---|
| прошедшее | robiłem | zrobiłem |
| настоящее | robię | нет |
| будущее | będę robić / robił | zrobię |
Прошедшее время
Основа: инфинитив минус -ć, дальше -ł- и окончание рода и лица. В единственном числе род есть и в русском («я делал / делала»), польская особенность - родовые формы ещё и в 1-м и 2-м лице множественного: robiliśmy / robiłyśmy, robiliście / robiłyście.
| лицо | м. род | ж. род | ср. род |
|---|---|---|---|
| ja | robiłem | robiłam | - |
| ty | robiłeś | robiłaś | - |
| on / ona / ono | robił | robiła | robiło |
| my | robiliśmy | robiłyśmy | - |
| wy | robiliście | robiłyście | - |
| oni / one | robili | robiły | - |
Множественное различает только два рода: мужско-личный (есть хоть один мужчина) - robili, и всё остальное - robiły.
Чередования в прошедшем
| часть глаголов на -eć | e → a | musieć → musiał, musiała, но musieli |
| инфинитив на -ąć | ą → ę | zacząć → zaczął, но zaczęła, zaczęli |
| основа на -o- | o → ó | móc → mógł, nieść → niósł (но mogła, niosła) |
Нерегулярные в прошедшем
| глагол | ja | on · ona | oni · one | |
|---|---|---|---|---|
| iść | szedłem / szłam | szedł · szła | szli · szły | полностью другая основа |
| jeść | jadłem / jadłam | jadł · jadła | jedli · jadły | a → e только в мужско-личном |
| móc | mogłem / mogłam | mógł · mogła | mogli · mogły | mógł - с ó |
| mieć | miałem / miałam | miał · miała | mieli · miały | -eć → -ał, но -eli |
| musieć | musiałem / musiałam | musiał · musiała | musieli · musiały | то же правило |
| chcieć | chciałem / chciałam | chciał · chciała | chcieli · chciały | то же правило |
| wziąć | wziąłem / wzięłam | wziął · wzięła | wzięli · wzięły | муж. ед.: wziąłem, wziąłeś, wziął; жен., ср. и мн. имеют основу wzię- |
| zacząć | zacząłem / zaczęłam | zaczął · zaczęła | zaczęli · zaczęły | муж. ед.: zacząłem, zacząłeś, zaczął; жен., ср. и мн. имеют основу zaczę- |
| znaleźć | znalazłem / znalazłam | znalazł · znalazła | znaleźli · znalazły | |
| nieść | niosłem / niosłam | niósł · niosła | nieśli · niosły | niósł - с ó |
| usiąść | usiadłem / usiadłam | usiadł · usiadła | usiedli · usiadły | |
| być | byłem / byłam | był · była | byli · były | опора для всего остального |
Будущее: совершенный вид → простое
Совершенный глагол спрягается как настоящее время, а значит будущее.
zrobię, zrobisz, zrobi, zrobimy, zrobicie, zrobią · napiszę · kupię · powiem · pójdę · zjem · wrócę
Будущее: несовершенный вид → составное
będę + инфинитив или + форма на -ł. Смысл одинаковый.
| лицо | + инфинитив | + форма на -ł (м. / ж.) |
|---|---|---|
| ja | będę czytać | będę czytał / czytała |
| ty | będziesz czytać | będziesz czytał / czytała |
| on / ona | będzie czytać | będzie czytał / czytała |
| my | będziemy czytać | będziemy czytali / czytały |
| wy | będziecie czytać | będziecie czytali / czytały |
| oni / one | będą czytać | będą czytali / czytały |
Слова-подсказки
wczoraj · przedwczoraj · w zeszłym tygodniu · rok temu - прошедшее
teraz · zawsze · codziennie · zwykle - настоящее
jutro · pojutrze · za godzinę · w przyszłym roku - будущее
Наклонения
Повелительное - приказ и просьба. Условное - вежливость и «бы». Отдельно - powinien: «следует», ни то и ни другое.
Повелительное: как образуется
I и II спряжение - берём форму ty и отбрасываем окончание. III и IV - берём форму oni и отбрасываем -ą. Дальше + -my для «мы» и + -cie для «вы».
| глагол | от чего | ty | my | wy | on / ona / oni / one | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| pisać | ty piszesz | pisz! | piszmy! | piszcie! | niech pisze! / niech piszą! | I спр.: берём форму ty, убираем окончание |
| mówić | ty mówisz | mów! | mówmy! | mówcie! | niech mówi! / niech mówią! | II спр.: то же самое |
| robić | ty robisz | rób! | róbmy! | róbcie! | niech robi! / niech robią! | o → ó в закрытом слоге |
| czytać | oni czytają | czytaj! | czytajmy! | czytajcie! | niech czyta! / niech czytają! | III спр.: берём форму oni, убираем -ą |
| jeść | oni jedzą | jedz! | jedzmy! | jedzcie! | niech je! / niech jedzą! | IV спр.: от oni |
| prosić | ty prosisz | proś! | prośmy! | proście! | niech prosi! / niech proszą! | si → ś на конце |
| wozić | ty wozisz | woź! | woźmy! | woźcie! | niech wozi! / niech wożą! | zi → ź |
| spać | ty śpisz | śpij! | śpijmy! | śpijcie! | niech śpi! / niech śpią! | непроизносимая основа → -ij |
| zapomnieć | ty zapomnisz | zapomnij! | zapomnijmy! | zapomnijcie! | niech zapomni! / niech zapomną! | то же -ij |
| być | - | bądź! | bądźmy! | bądźcie! | niech będzie! / niech będą! | от будущего времени |
| mieć | ty masz | miej! | miejmy! | miejcie! | niech ma! / niech mają! | нерегулярный |
| wziąć | ty weźmiesz | weź! | weźmy! | weźcie! | niech weźmie! / niech wezmą! | нерегулярный |
| iść | ty idziesz | idź! | idźmy! | idźcie! | niech idzie! / niech idą! | |
| pomóc | ty pomożesz | pomóż! | pomóżmy! | pomóżcie! | niech pomoże! / niech pomogą! | |
| dawać | ty dajesz | dawaj! | dawajmy! | dawajcie! | niech daje! / niech dają! | основа инфинитива dawa- + -j; не путай с dać → daj |
| dać | ty dasz | daj! | dajmy! | dajcie! | niech da! / niech dadzą! | нерегулярный |
| powiedzieć | oni powiedzą | powiedz! | powiedzmy! | powiedzcie! | niech powie! / niech powiedzą! |
Вежливость вместо приказа
| Proszę usiąść. | proszę + инфинитив - нейтральная официальная просьба |
| Niech pan/pani usiądzie. | стандартная официальная форма, но прямее первой |
| Czy mógłby pan / mogłaby pani usiąść? | условное - более мягкая официальная просьба |
| Usiądź, proszę. | прямая просьба к собеседнику на «ты» |
Условное наклонение
Форма прошедшего времени + -by + окончание лица. Род сохраняется.
| лицо | окончание | chcieć - м. род | chcieć - ж. род |
|---|---|---|---|
| ja | -bym | chciałbym | chciałabym |
| ty | -byś | chciałbyś | chciałabyś |
| on / ona | -by | chciałby | chciałaby |
| my | -byśmy | chcielibyśmy | chciałybyśmy |
| wy | -byście | chcielibyście | chciałybyście |
| oni / one | -by | chcieliby | chciałyby |
Куда прилипает -by
| Chciałbym kawę. | слитно с глаголом - база |
| Gdybym miał czas… | слитно в самостоятельных словах: gdyby, żeby, aby, choćby, czyżby |
| Ja bym tego nie zrobił. | раздельно после местоимения |
| Chętnie bym pojechał. | раздельно после наречия |
| Należałoby zadzwonić. | безличная форма |
Рабочие вежливые заготовки: Chciałbym / Chciałabym… · Czy mógłbym prosić o…? · Czy mogłaby pani powtórzyć? · Wolałbym nie.
powinien - «следует»
По форме это прилагательное с приросшими личными окончаниями, по функции - модальный глагол. Инфинитива нет, будущего времени нет, спряжения нет - есть только эта таблица.
| лицо | м. род | ж. род |
|---|---|---|
| ja | powinienem | powinnam |
| ty | powinieneś | powinnaś |
| on / ona / ono | powinien | powinna · powinno |
| my | powinniśmy | powinnyśmy |
| wy | powinniście | powinnyście |
| oni / one | powinni | powinny |
powinien в прошедшем
Добавляется był / była / byli - «следовало сделать». Обычно из контекста понятно, что сделано не было, хотя буквально форма говорит только о том, что было бы правильно. Для однозначной передачи прошлого используют связку, особенно в письменной речи; в разговоре прошлый смысл часто выражает одна форма настоящего вместе с контекстом.
| powinienem był zadzwonić | мне следовало позвонить |
| powinnam była wiedzieć | мне следовало знать |
| powinien był przyjść | ему следовало прийти |
| powinni byli zapytać | им следовало спросить |
musieć · powinien · trzeba: что выбрать
| форма | значение | чем отличается |
|---|---|---|
| muszę iść | должен, обязан | внешняя необходимость, выбора нет |
| powinienem iść | следует, надо бы | совет и моральный долг - выбор остаётся |
| to musi być prawda | должно быть, наверняка | вывод, а не обязанность: Musi być zmęczony. |
| pociąg powinien przyjechać o ósmej | должен, по идее | ожидание, а не долг: Powinno być gotowe. |
| trzeba iść | надо | безлично, лица нет вообще |
| mam iść | мне велено идти | чужое распоряжение: Mam to zrobić do piątku. |
| nie muszę iść | не обязан | необходимости нет - но можно |
| nie mogę iść | не могу | нет возможности |
| nie wolno iść | нельзя | прямой запрет |
Причастия, пассив, отглагольные существительные
Пласт письменного польского: объявления, инструкции, документы, urząd. В живой речи всё это заменяется придаточными с który и kiedy - но читать без этого не получится.
Действительное причастие: -ący
Только от несовершенного вида. Берём форму oni и добавляем -cy. Склоняется как прилагательное.
| глагол | от чего | причастие | перевод |
|---|---|---|---|
| czytać | oni czytają | czytający / czytająca / czytające | читающий |
| pracować | oni pracują | pracujący | работающий |
| spać | oni śpią | śpiący | спящий |
| iść | oni idą | idący | идущий |
| palić | oni palą | palący | курящий |
| mieszkać | oni mieszkają | mieszkający | проживающий |
Kobieta czytająca gazetę siedzi przy oknie. = Kobieta, która czyta gazetę, siedzi przy oknie. - «женщина, читающая газету, сидит у окна». Придаточное с która отделяется запятыми с двух сторон, причастный оборот - нет. В разговоре чаще звучит второй вариант, но в объявлениях и документах причастие обычно: osoby mieszkające w Polsce.
Страдательное причастие: -ny / -ony / -ty
Только от переходных глаголов, то есть таких, от которых возможна пассивная конструкция: szukać książki → książka jest szukana, używać telefonu → telefon jest używany. От korzystać z, opiekować się, iść его нет: форм korzystany, zaopiekowany не существует.
| тип | примеры |
|---|---|
| -ać → -any | przeczytać → przeczytany · napisać → napisany · sprzedać → sprzedany |
| -ić / -yć → -ony, с тем же чередованием, что в 1-м лице | zrobić → zrobiony · kupić → kupiony · zaprosić → zaproszony · zapłacić → zapłacony |
| -eć → -any / -iany | widzieć → widziany · słyszeć → słyszany |
| -ąć / -nąć → -ęty | zamknąć → zamknięty · wziąć → wzięty · zająć → zajęty · zacząć → zaczęty |
| односложный корень на гласный → -ty | umyć → umyty · pić → pity · zabić → zabity · nakryć → nakryty |
| нерегулярное | otworzyć → otwarty |
Это самые частые слова на дверях и табличках:
| Zamknięte | закрыто |
| Otwarte | открыто |
| Zajęte | занято |
| Zarezerwowane | забронировано |
| Sprzedane | продано |
| dla palących | для курящих |
Деепричастия: -ąc и -wszy / -łszy
| тип | когда | образование | пример |
|---|---|---|---|
| współczesny · -ąc | одновременно, только несов. вид; у być - от будущего będą, не от są | oni czytają → czytając · oni będą → będąc | Idąc do pracy, słucham muzyki. · Czekając na autobus, czytam. |
| uprzedni · -wszy / -łszy | раньше главного действия, только сов. вид | zrobić → zrobiwszy · przyjść → przyszedłszy | Zrobiwszy zakupy, wróciłem do domu. |
Страдательный залог: zostać / być + причастие
Причастие согласуется с подлежащим в роде и числе. Исполнитель - через przez + Biernik: zbudowany przez znaną firmę.
| конструкция | смысл | примеры |
|---|---|---|
| zostać + причастие | событие, совершенный вид | Dom został zbudowany w 1900 roku. · Zostałem zaproszony na ślub. · Bilet został kupiony online. |
| być + причастие | состояние или регулярность | Sklep jest otwarty od dziewiątej. · Obiad jest już zrobiony. · Faktury są wystawiane co miesiąc. |
Отглагольные существительные: -anie / -enie / -cie
Средний род, склоняются как mieszkanie. Дополнение уходит в Dopełniacz: palenie papierosów, mycie rąk. Отрицание пишется слитно: niepalenie.
| тип | примеры |
|---|---|
| -ać → -anie | czytać → czytanie · pisać → pisanie · parkować → parkowanie · sprzątać → sprzątanie |
| -ić / -yć / -eć → -enie | palić → palenie · mówić → mówienie · myśleć → myślenie · uczyć się → uczenie się |
| -ąć и корни на гласный → -cie | zamknąć → zamknięcie · myć → mycie · żyć → życie · wziąć → wzięcie |
| нерегулярное | otworzyć → otwarcie |
Язык вывесок и запретов:
| Zakaz palenia | курить запрещено |
| Zakaz parkowania | парковка запрещена |
| Godziny otwarcia | часы работы |
| Do wynajęcia | сдаётся |
| Mycie rąk obowiązkowe | мытьё рук обязательно |
| Uwaga, malowanie! | осторожно, идёт покраска |
Управление
Самая частая ошибка русскоязычных - не окончание, а падеж после слова. У глаголов это заметно сразу, у прилагательных и существительных - нет, но механизм тот же. В таблице глаголов красным помечено то, где польский расходится с русским.
| глагол | вопрос | требует | по-русски | пример |
|---|---|---|---|---|
| dziękować | komu? za co? | Celownik + za | благодарить кого | Dziękuję ci za pomoc. |
| pomagać | komu? | Celownik | помогать кому | Pomagam mamie. |
| dzwonić | do kogo? | do + Dopełniacz | звонить кому | Dzwonię do brata. |
| szukać | czego? | Dopełniacz | искать что | Szukam pracy. |
| słuchać | czego? | Dopełniacz | слушать что | Słucham muzyki. |
| uczyć się | czego? | Dopełniacz | учить что | Uczę się polskiego. |
| używać | czego? | Dopełniacz | пользоваться чем | Używam telefonu. |
| potrzebować | czego? | Dopełniacz | нуждаться в чём | Potrzebuję pomocy. |
| zapomnieć | czego? o czym? | Dopełniacz / o + Miejscownik | забыть что | Zapomniałem kluczy. · Zapomniałem o spotkaniu. |
| bać się | czego? | Dopełniacz | бояться чего | Boję się psów. |
| cieszyć się | z czego? | z + Dopełniacz | радоваться чему | Cieszę się z prezentu. |
| korzystać | z czego? | z + Dopełniacz | пользоваться чем | Korzystam z internetu. |
| śmiać się · żartować | z kogo? z czego? | z + Dopełniacz | смеяться над кем | Śmieję się z tego. |
| być dumnym | z kogo? | z + Dopełniacz | гордиться кем | Jestem z ciebie dumny. |
| składać się | z czego? | z + Dopełniacz | состоять из чего | Egzamin składa się z dwóch części. |
| chorować | na co? | na + Biernik | болеть чем | Choruję na grypę. |
| czekać | na kogo? na co? | na + Biernik | ждать кого | Czekam na autobus. |
| patrzeć | na co? | na + Biernik | смотреть на что | Patrzę na zdjęcie. |
| zapraszać | kogo? na co? | na + Biernik | приглашать на что | Zapraszam cię na kawę. |
| prosić | o co? | o + Biernik | просить о чём | Proszę o pomoc. |
| pytać | o co? | o + Biernik | спрашивать о чём | Pytam o cenę. |
| martwić się | o kogo? | o + Biernik | беспокоиться о ком | Martwię się o ciebie. |
| dbać | o co? | o + Biernik | заботиться о чём | Dbam o zdrowie. |
| interesować się | czym? | Narzędnik | интересоваться чем | Interesuję się muzyką. |
| zajmować się | czym? | Narzędnik | заниматься чем | Zajmuję się dziećmi. |
| opiekować się | kim? | Narzędnik | ухаживать за кем | Opiekuję się babcią. |
| rozmawiać | z kim? o czym? | z + Narzędnik | разговаривать с кем | Rozmawiam z szefem o pracy. |
| spotykać się | z kim? | z + Narzędnik | встречаться с кем | Spotykam się z przyjaciółmi. |
| tęsknić | za kim? za czym? | za + Narzędnik | скучать по кому | Tęsknię za domem. |
| zakochać się | w kim? | w + Miejscownik | влюбиться в кого | Zakochałem się w niej. |
| być podobnym | do kogo? | do + Dopełniacz | быть похожим на кого | Jestem podobny do ojca. |
| wierzyć | w kogo? w co? komu? | w + Biernik / Celownik | верить во что | Wierzę w ciebie. · Wierzę ci. |
| gratulować | komu? czego? | Celownik + Dopełniacz | поздравлять с чем | Gratuluję ci sukcesu. |
| życzyć | komu? czego? | Celownik + Dopełniacz | желать чего | Życzę ci zdrowia. |
| grać | w co? na czym? | w + Biernik · na + Miejscownik | играть во что · на чём | Gram w piłkę. Gram na gitarze. |
| iść | po co? | po + Biernik | идти за чем | Idę po chleb. |
Глаголы движения: пара «однонаправленный / разнонаправленный»
Первый глагол - движение в одну сторону в конкретный момент, второй - движение туда и обратно, вообще или по привычке. Ровно как русское «иду / хожу».
| в одну сторону, сейчас | в разные стороны, вообще | перевод | пример |
|---|---|---|---|
| iść | chodzić | идти / ходить | Idę do sklepu. · Chodzę tam co dzień. |
| jechać | jeździć | ехать / ездить | Jadę do Krakowa. · Jeżdżę pociągiem. |
| biec | biegać | бежать / бегать | Biegnę na autobus. · Biegam rano. |
| lecieć | latać | лететь / летать | Lecę do Wilna. · Latam rzadko. |
| nieść | nosić | нести / носить | Niosę torbę. · Noszę okulary. |
| wieźć | wozić | везти / возить | Wiozę dzieci. · Wożę je do szkoły. |
| płynąć | pływać | плыть / плавать | Płynę do brzegu. · Pływam w basenie. |
Приставки: общая система
Приставка обычно сохраняет одно и то же общее направление значения. Выучив четырнадцать, читаешь незнакомый глагол по частям - но проверять по словарю всё равно приходится: приставочные глаголы быстро обрастают собственным смыслом. przypisać, odpisać, zapisać - три разных слова, а не три оттенка одного.
| приставка | значение | движение | остальные глаголы |
|---|---|---|---|
| przy- | приближение, прибытие | przyjść · przyjechać | przynieść · przywieźć · przypisać |
| od- | удаление, обратное действие | odejść · odjechać | oddać · odpisać (ответить) · odłożyć |
| do- | достижение цели | dojść · dojechać | dodać · dopłacić · dokończyć |
| w- | внутрь | wejść · wjechać | włożyć · wpisać · wrzucić |
| wy- | наружу; до конца | wyjść · wyjechać | wyjąć · wypić · wypisać · wypełnić |
| prze- | сквозь, через; заново | przejść · przejechać | przeczytać · przepisać · przenieść |
| pod- | под; вплотную | podejść · podjechać | podpisać · podnieść · podać |
| ob- · o- | вокруг, кругом | obejść · objechać | opisać · obejrzeć · owinąć |
| roz- … się | в разные стороны | rozejść się · rozjechać się | rozłożyć · rozpakować · rozdać |
| za- | по пути, ненадолго; начало | zajść · zajechać | zapisać · zamknąć · zacząć |
| po- | начало движения; недолго | pójść · pojechać | poczytać · posiedzieć · pobiegać |
| z- · s- | вниз; до конца | zejść · zjechać | zrobić · zjeść · skończyć · spisać |
| na- | на поверхность; накопление | najechać | napisać · nalać · nasypać · najeść się |
| u- | отделение; завершение | ujść | uciec · ugotować · umyć · uszyć |
Приставка задаёт вид - несовершенный берётся от многократного
Ключ ко всей системе движения. Приставка плюс однократный глагол (iść, jechać) даёт совершенный вид. Несовершенный к нему делается не от него самого, а от многократного (chodzić, jeździć) - с той же приставкой.
| сов. от iść | несов. от chodzić | сов. от jechać | несов. от jeździć |
|---|---|---|---|
| przyjść | przychodzić | przyjechać | przyjeżdżać |
| wyjść | wychodzić | wyjechać | wyjeżdżać |
| wejść | wchodzić | wjechać | wjeżdżać |
| odejść | odchodzić | odjechać | odjeżdżać |
| dojść | dochodzić | dojechać | dojeżdżać |
| przejść | przechodzić | przejechać | przejeżdżać |
iść с приставками: рабочие фразы
| глагол | перевод | пример |
|---|---|---|
| pójść | пойти | Pójdę tam jutro. |
| przyjść | прийти | Przyszedł o piątej. |
| wyjść | выйти | Wyszła z domu. |
| wejść | войти | Wejdź, proszę! |
| przejść | перейти | Przejdź przez ulicę. |
| dojść | дойти | Jak dojść do dworca? |
| odejść | отойти, уйти | Odszedł od okna. |
| obejść | обойти | Obeszliśmy całe miasto. |
Управление прилагательных
Та же проблема, что у глаголов, только менее заметная: być оставляет прилагательное в именительном, но собственное управление прилагательного никуда не девается.
| прилагательное | требует | по-русски | пример |
|---|---|---|---|
| dumny | z + Dopełniacz | гордиться кем | Jestem dumny z syna. |
| zadowolony | z + Dopełniacz | доволен чем | Jestem zadowolony z pracy. |
| zmęczony | Narzędnik | устал от чего | Jestem zmęczony pracą. |
| pewny / pewien | Dopełniacz | уверен в чём | Jestem pewien swojej racji. · pewny siebie |
| podobny | do + Dopełniacz | похож на кого | Jest podobny do ojca. |
| gotowy | na + Biernik · do + Dopełniacz | готов к чему | Gotowy na egzamin. · Gotowy do wyjścia. |
| zainteresowany | Narzędnik | заинтересован в чём | Jestem zainteresowany ofertą. |
| dobry · słaby | w + Miejscownik | силён, слаб в чём | Jestem dobry w matematyce. |
| bogaty | w + Biernik | богат чем | Sok bogaty w witaminy. |
| odpowiedzialny | za + Biernik | отвечает за что | Jestem odpowiedzialny za projekt. |
| wdzięczny | Celownik + za | благодарен кому за что | Jestem ci wdzięczny za pomoc. |
| zdolny | do + Dopełniacz | способен на что | Zdolny do wszystkiego. |
| chory | na + Biernik | болен чем | Jestem chory na grypę. |
| zły | na + Biernik | зол на кого | Jestem zły na siebie. |
| pełny / pełen | Dopełniacz | полон чего | Pokój pełen ludzi. |
| wolny | od + Dopełniacz | свободен от чего | Wolny od podatku. |
Управление существительных
| существительное | требует | пример |
|---|---|---|
| problem | z + Narzędnik | Mam problem z komputerem. |
| ochota | na + Biernik | Mam ochotę na kawę. |
| czas | na + Biernik | Nie mam czasu na to. |
| powód | do + Dopełniacz | Nie ma powodu do zmartwień. |
| prawo | do + Dopełniacz | Masz prawo do urlopu. |
| wpływ | na + Biernik | To ma wpływ na zdrowie. |
| zgoda | na + Biernik | Zgoda na przetwarzanie danych. |
| pomysł | na + Biernik | Mam pomysł na wakacje. |
| dostęp | do + Dopełniacz | dostęp do internetu |
| strach | przed + Narzędnik | strach przed lataniem |
| tęsknota | za + Narzędnik | tęsknota za domem |
| brak | Dopełniacz | brak czasu · z braku miejsca |
| okazja | do + Dopełniacz | okazja do świętowania |
Практика · 20 заданий · 22 пропусков
Спряжение в живых фразах
Поставь глагол в нужное лицо. Исходная форма всегда дана - проверяем форму, а не словарный запас.
Практика · 20 заданий · 22 пропусков
Вчера, сегодня, завтра
Выбери время и вид по контексту. В прошедшем дополнительно следи за родом и числом.
Практика · 20 заданий · 22 пропусков
Просьба, совет и условие
Отработай повелительное и условное наклонение, а также формы powinien.
Практика · 20 заданий · 22 пропусков
Формы письменного польского
Причастия, деепричастия, пассив и отглагольные существительные в типичных объявлениях и текстах.
Практика · 20 заданий · 22 пропусков
Глагол выбирает падеж
Проверяем управление - одну из самых частых зон ошибок у русскоязычных.
Проверка без подсказок
Итоговый тест: польские глаголы
Двадцать пять заданий на формы, время, вид, наклонение и управление. Результат появится после общей проверки.
Тренажёр · время, лицо и род · глаголов в колоде: 100
Тренажёр глагольных форм
Задание называет глагол, время, лицо и род. Напишите нужную форму и нажмите Enter. Ошибки возвращаются в очередь и переживают перезагрузку страницы.
Для этого сочетания времени и рода форм нет: в настоящем времени род не различается, а в будущем средний род есть только у глаголов несовершенного вида. Выберите прошедшее время либо снимите фильтр рода.